Η ιδεολογική-πολιτική φυσιογνωμία του Φιδέλ Κάστρο

στον τόμο Δ. Καλτσώνης (επιμ.), Ο Φιντέλ Κάστρο και η εποχή μας,

Αθήνα, εκδ. Τόπος, 2026, σελ. 15-51

Δημοκρατία και κατανομή του κοινωνικού προϊόντος

από την “Κριτική του προγράμματος της Γκότα” στην πράξη του 20ού αιώνα

στον τόμο Κ. Πασσάς – Α. Χρύσης (επιμ.), Για μια κομμουνιστική εναλλακτική, 150 χρόνια από τη συγγραφή της Κριτικής του Προγράμματος της Γκότα, Αθήνα, εκδ. Τόπος, 2026, σελ. 67-87

Ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΗΠΑ-ΚΙΝΑΣ

στον τόμο Προς τον γ’ παγκόσμιο; Πολεμική οικονομία, ΗΠΑ, ΕΕ, Κίνα,

Αθήνα, εκδ. Τόπος, 2026, σελ. 43-71

εφημ. One Voice, 9/10/2026

Η Ισπανία βαδίζει προς πρόωρες εκλογές και το αποτέλεσμα δεν μπορεί προφανώς να προβλεφθεί. Οι πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα αυτή μπορούν ωστόσο να φανούν χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων, καθώς αναδεικνύουν γενικότερες τάσεις.

Πρωτίστως πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η κυβέρνηση Σάντσεθ αξιοποίησε κάποιες ειδικές οικονομικές και πολιτικές συνθήκες της Ισπανίας προκειμένου να ακολουθήσει μια πολιτική ελαφρά διαφορετική από τις πολιτικές που ακολουθεί η σοσιαλδημοκρατία και η κεντροαριστερά στις μέρες μας. Ο Σάντσεθ δεν ταυτίστηκε πλήρως με τη νεοφιλελεύθερη ατζέντα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας αλλά προχώρησε σε πολιτική στοιχειωδών παροχών προς τους εργαζόμενους.

Οι παροχές αυτές φαίνονται ίσως σημαντικές αλλά δεν παύουν να είναι αναιμικές. Δεν αλλάζουν το κυρίαρχο πλαίσιο πολιτικής, δεν αντιμετωπίζουν τις ανισότητες και τα δομικά προβλήματα των εργαζόμενων τάξεων. Αυτό αποδείχθηκε και με την πρόσφατη όξυνση των λαϊκών αντιδράσεων για το στεγαστικό με αφορμή την έξωση της ηλικιωμένης γυναίκας.

Τα μέτρα που έρχονται με το σταγονόμετρο και με καθυστέρηση γρήγορα εξανεμίζονται, καθώς δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα προβλήματα και τις βαθύτερες αιτίες. Επιπλέον, όταν λαμβάνονται σε περίοδο βαθιάς κρίσης, τα ημίμετρα δεν επαρκούν, όσο και αν είναι ευεργετικά. Το αποτέλεσμα είναι ότι οδηγούν τμήματα των λαϊκών στρωμάτων σε απογοήτευση και αποστράτευση από την πολιτική.

Το κενό, την ατολμία και την απουσία ριζοσπαστικής εναλλακτικής σπεύδει να εκμεταλλευτεί πάντοτε η ακροδεξιά. Παρουσιάζεται με ψευδο-αντισυστημικό πρόσωπο, αποπροσανατολίζει στρέφοντας την οργή ενάντια στους μετανάστες και όχι ενάντια στους υπεύθυνους της κακοδαιμονίας, δηλαδή σε εκείνους τους λίγους ισχυρούς που πλουτίζουν όταν φτωχαίνουν οι πολλοί. Στην Ισπανία, όπως και αλλού, ένα τουλάχιστον τμήμα της κυρίαρχης ελίτ προωθεί την ακροδεξιά. Η ιστορία έχει δείξει πως οι δυνάμεις αυτές ασκούν τις πλέον ακραίες αντιλαϊκές πολιτικές. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τη σημερινή εμπειρία. Η Μελόνι εφαρμόζει τέτοιες πολιτικές και η Λεπέν, μόλις προχτές, παρείχε διαβεβαιώσεις ότι θα υλοποιήσει ένα στυγνό πρόγραμμα αφαίρεσης των κοινωνικών κατακτήσεων που έχουν απομείνει, κατοχυρώνοντας συνταγματικά το λεγόμενο “χρυσό δημοσιονομικό κανόνα”.

Δεν μπορεί να γνωρίζει κανείς αν ο Σάντσεθ θα κατορθώσει να αναβαπτίσει, έστω και προσωρινά, την πολιτική επιρροή των σοσιαλιστών στις εκλογές. Το βέβαιο είναι ότι η πραγματική ανάταξη του βιοτικού επιπέδου του λαού προϋποθέτει αφαίρεση των προνομίων της ολιγαρχίας. Οι μεσοβέζικες λύσεις δεν ανοίγουν δρόμους διεξόδου. Αντίθετα, τροφοδοτούν αντικειμενικά τις πιο σκοτεινές δυνάμεις. Το παράδειγμα της Βραζιλίας με την ενδυνάμωση του μπολσοναρισμού μιλά από μόνο του.

εφημ. Documento, 4/10/2026

Η πρόσφατη συνάντηση Τραμπ και Σι Ζινπίνγκ στις ΗΠΑ, έδειξε, όπως και η προηγούμενη συνάντησή τους στο Πεκίνο, ότι βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή. Ο ηγέτης της Κίνας προσήλθε με τον αέρα υπεροχής της ήρεμης δύναμης. Ο Τραμπ αντίθετα, παρά την αλαζονεία του, υποδέχθηκε τον Κινέζο πρόεδρο ως ισότιμό του, αν όχι κάτι περισσότερο.

Οι δύο ηγέτες προσπάθησαν να καθορίσουν ένα πλαίσιο στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων. Αλλά το μόνο σημαντικό από τα οκτώ σημεία που συμφωνήθηκαν είναι η αμοιβαία μείωση δασμών σε εισαγωγές αξίας περίπου 30 δις δολαρίων. Αυτό συνιστά μια ακόμη υποχώρηση του Τραμπ από την πολιτική εμπορικού πολέμου.

Το παραπάνω πλαίσιο και οι όποιες συμφωνίες υπάρξουν στο μέλλον δεν θα αναιρέσουν τον ανταγωνισμό των δύο κρατών για την κυριαρχία στην παγκόσμια οικονομία. Τα γεγονότα είναι αμείλικτα. Οι ΗΠΑ είναι μια δύναμη σε τροχιά παρακμής, ενώ η Κίνα είναι μια χώρα σε φάση δυναμικής ανόδου. Με όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης το ΑΕΠ των ΗΠΑ αντιπροσωπεύει το 14,6% του παγκόσμιου, ενώ της Κίνας το 20%. Αν δούμε την εξέλιξη του ΑΕΠ των δύο χωρών τις τελευταίες δεκαετίες, η τάση των ΗΠΑ είναι πτωτική, της Κίνας ανοδική. Οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν το 16-17% της παγκόσμιας μεταποίησης ενώ η Κίνα το 31% με τάση ανοδική.

Οι ΗΠΑ επιχειρούν να αξιοποιήσουν τη μέχρι τώρα στρατιωτική τους υπεροπλία για να αναχαιτίσουν την καθοδική πορεία, να περισφίξουν οικονομικά και στρατιωτικά την Κίνα. Προσπαθούν να επιβάλλουν πλήρως το δόγμα Μονρόε στη Λ. Αμερική, να ελέγξουν την κεντρική Ασία, να επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία παντού (πχ. Γριλανδία), υποθάλπουν τη στρατιωτικοποίηση της Ιαπωνίας. Όμως οι εξελίξεις στο Ιράν και η αποτυχία του εμπορικού πολέμου ενάντια στην Κίνα δείχνουν τις δυσκολίες αν όχι το αδιέξοδό τους.

Αντίθετα η Κίνα προσδοκά να πέσει στα χέρια της η παγκόσμια οικονομική κυριαρχία ως ώριμο φρούτο. Ακολουθεί μια ενεργητική πολιτική στρατηγικής υπομονής, δηλώνει υποστηρικτής της παγκοσμιοποίησης και της κατάργησης των οικονομικών συνόρων, αφού αυτός είναι ο δρόμος για την κυριαρχία της κινεζικής οικονομίας. Παράλληλα δηλώνει το σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο. Εξάλλου δεν έχει ανάγκη την παραβίασή του καθώς η οικονομική της δυναμική δεν απαιτεί κάτι τέτοιο.

Είναι απίθανο να παραχωρήσουν οι ΗΠΑ τη διεθνή πρωτοκαθεδρία στην Κίνα, όπως έπραξε η Βρετανία με τις ΗΠΑ μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο. Ένας συνολικός διακανονισμός όπου οι ΗΠΑ θα δεχθούν τον δεύτερο ρόλο δεν πρέπει να αναμένεται. Οι ΗΠΑ δεν θα παραιτηθούν από την παγκόσμια κυριαρχία. Θα συνεχίσουν να αντιδρούν με τη λογική του πληγωμένου θηρίου. Θα εντείνουν την επιθετικότητα σε διάφορα σημεία του πλανήτη με στόχο να θέσουν ή να διατηρήσουν κράτη και κυβερνήσεις υπό τη δική τους επιρροή και έλεγχο, να στερήσουν την Κίνα από αγορές, πρώτες ύλες, εμπορικούς εταίρους, συνεργάτες. Δεν μπορούν να πλήξουν άμεσα την Κίνα, ούτε οικονομικά ούτε στρατιωτικά αλλά θα επιχειρούν κομμάτι κομμάτι να της αφαιρούν τις επιτυχίες. Ο κίνδυνος για γενίκευση -έστω και μη προγραμματισμένη- της σύγκρουσης θα παραμένει.

Η Ελλάδα δεν έχει κανένα λόγο να συμμετέχει σε αυτή τη σύγκρουση γιγάντων και μάλιστα με το μέρος της δύναμης που παρακμάζει και κουρελιάζει το διεθνές δίκαιο. Αντίθετα, έχει συμφέρον να απεμπλακεί πλήρως και να καλλιεργήσει πολύπλευρες οικονομικές σχέσεις, σε ισότιμη βάση, τόσο με την Κίνα όσο και με τις χώρες της ομάδας BRICS.