Εφημερίδα των Συντακτών, 27/10/2026

https://www.efsyn.gr/stiles/1497483/ki-omos-gyrizei/

Τα αποτελέσματα δυο εκλογικών αναμετρήσεων σε δυο διαφορετικές γωνιές του κόσμου μας δείχνουν ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Ο κόσμος γυρίζει, σε πείσμα όσων υποστηρίζουν ότι η σημερινή τάξη πραγμάτων είναι ασάλευτη. Δεν εννοώ βέβαια ότι τα εκλογικά αποτελέσματα σε Βραζιλία και Σερβία συνιστούν ριζικές πολιτικές αλλαγές αλλά ότι προσφέρονται για εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων.

Στη Βραζιλία ο απερχόμενος πρόεδρος Λούλα έκανε την έκπληξη ανατρέποντας το αρνητικό αποτέλεσμα του πρώτου γύρου. Ενώ ο ακροδεξιός Μπολσονάρο προηγήθηκε τότε κατά 2 εκατομμύρια ψήφους, ο Λούλα νίκησε τελικά με 4 εκατομμύρια ψήφους περισσότερες. Τη νίκη έδωσε η αύξηση της συμμετοχής στις εκλογές.

Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια άνθρωποι, παρά το γεγονός ότι στον πρώτο γύρο απείχαν, επέλεξαν τώρα να συμμετέχουν για να αποτρέψουν τα χειρότερα, δηλαδή την τυχόν επικράτηση του ακροδεξιού Μπολσονάρο, που θα σήμαινε ραγδαία περαιτέρω επιδείνωση των συνθηκών ζωής τους. Ανταποκρίθηκαν θετικά στις νέες φιλολαϊκές εξαγγελίες του Λούλα. Σημαίνει επίσης ότι στον πρώτο γύρο εξέφρασαν με την αποχή τη δυσπιστία και την απογοήτευσή τους απέναντι στον Λούλα, καθώς η πολιτική του επέφερε επιμέρους μικροβελτιώσεις στη ζωή των λαϊκών τάξεων αλλά δεν οδήγησε σε μια ριζική λύση των χρόνιων και μεγάλων προβλημάτων. Σημαίνει επίσης ότι ο λαός δεν έδωσε λευκή επιταγή στο δεύτερο γύρο. Ο Λούλα θα κριθεί αυστηρά αν τυχόν επιμείνει στα ημίμετρα και δεν αμφισβητήσει το ίδιο το πλαίσιο της δημοσιονομικής λιτότητας.

Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η νίκη του Λούλα συνιστά μια ήττα των αλγόριθμων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δούλεψαν αποδεδειγμένα υπέρ του ακροδεξιού υποψήφιου αλλά ωστόσο η έντεχνη προπαγάνδα τους έπεσε στο κενό. Στην άλλη άκρη του πλανήτη, στη γειτονική μας Σερβία η νίκη της “Φοιτητικής λίστας”, ενάντια στα σημαντικότερα μέσα ενημέρωσης που ευνοούσαν τον απερχόμενο πρόεδρο αποτελεί μια ακόμη επιβεβαίωση ότι η κυρίαρχη προπαγάνδα δεν είναι παντοδύναμη.

Βέβαια, στην περίπτωση της Σερβίας το πρόγραμμα των νικητών είναι μια γενικόλογη αναφορά στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Η εμπειρία έχει δείξει ότι πίσω από ένα τόσο ασαφές αίτημα μπορεί να αναδυθούν διάφορα “άνθη του κακού” και να αναπαραχθεί η ίδια συστημική πολιτική. Αυτό συμβαίνει όταν δεν αντιμετωπίζονται οι πραγματικές αιτίες της διαφθοράς, που δεν είναι άλλες από την βαθιά κοινωνική ανισότητα και αδικία, την οικονομική και πολιτική παντοδυναμία των ολιγαρχών.

Και οι δυο εκλογικές αναμετρήσεις δείχνουν ότι στην εποχή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης οι λαοί αναζητούν διεξόδους. Όταν δεν τους προσφέρονται ριζικές λύσεις των προβλημάτων, πραγματικές εναλλακτικές, αλλά διάφορα ημίμετρα, το ενδιαφέρον τους εξαντλείται γρήγορα, όπως και η δυναμική των ημίμετρων. Ειδικά στην εποχή μας η ουσιαστική βελτίωση της ζωής των πολλών και η ανάταξη των εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο μέσω της αφαίρεσης του προκλητικού πλούτου και των προνομίων από την οικονομική ολιγαρχία. Βελούδινες λύσεις στην εποχή της κρίσης δυστυχώς δεν υπάρχουν.

Η εμπειρία της Βραζιλίας αλλά και άλλων κεντροαριστερών κυβερνήσεων στη Λ. Αμερική και στην Ευρώπη έχει αποδείξει ότι, αν δεν ακολουθηθεί δρόμος της ρήξης, οι όποιες μικροβελτιώσεις γρήγορα εξανεμίζονται. Ακολουθεί η απογοήτευση, η αποστράτευση και η αποχή από τις εκλογικές και πολιτικές διαδικασίες. Το έδαφος αυτό τα συστημικά μέσα εημέρωσης και συγκεκριμένα κέντρα της οικονομικής εξουσίας προσπαθούν να το καλύψουν με την προώθηση της ακροδεξιάς. Από ό,τι φαίνεται όμως, μπορεί να γίνει και αλλιώς.

Η ιδεολογική-πολιτική φυσιογνωμία του Φιδέλ Κάστρο

στον τόμο Δ. Καλτσώνης (επιμ.), Ο Φιντέλ Κάστρο και η εποχή μας,

Αθήνα, εκδ. Τόπος, 2026, σελ. 15-51

Δημοκρατία και κατανομή του κοινωνικού προϊόντος

από την “Κριτική του προγράμματος της Γκότα” στην πράξη του 20ού αιώνα

στον τόμο Κ. Πασσάς – Α. Χρύσης (επιμ.), Για μια κομμουνιστική εναλλακτική, 150 χρόνια από τη συγγραφή της Κριτικής του Προγράμματος της Γκότα, Αθήνα, εκδ. Τόπος, 2026, σελ. 67-87

Ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΗΠΑ-ΚΙΝΑΣ

στον τόμο Προς τον γ’ παγκόσμιο; Πολεμική οικονομία, ΗΠΑ, ΕΕ, Κίνα,

Αθήνα, εκδ. Τόπος, 2026, σελ. 43-71

εφημ. One Voice, 9/10/2026

Η Ισπανία βαδίζει προς πρόωρες εκλογές και το αποτέλεσμα δεν μπορεί προφανώς να προβλεφθεί. Οι πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα αυτή μπορούν ωστόσο να φανούν χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων, καθώς αναδεικνύουν γενικότερες τάσεις.

Πρωτίστως πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η κυβέρνηση Σάντσεθ αξιοποίησε κάποιες ειδικές οικονομικές και πολιτικές συνθήκες της Ισπανίας προκειμένου να ακολουθήσει μια πολιτική ελαφρά διαφορετική από τις πολιτικές που ακολουθεί η σοσιαλδημοκρατία και η κεντροαριστερά στις μέρες μας. Ο Σάντσεθ δεν ταυτίστηκε πλήρως με τη νεοφιλελεύθερη ατζέντα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας αλλά προχώρησε σε πολιτική στοιχειωδών παροχών προς τους εργαζόμενους.

Οι παροχές αυτές φαίνονται ίσως σημαντικές αλλά δεν παύουν να είναι αναιμικές. Δεν αλλάζουν το κυρίαρχο πλαίσιο πολιτικής, δεν αντιμετωπίζουν τις ανισότητες και τα δομικά προβλήματα των εργαζόμενων τάξεων. Αυτό αποδείχθηκε και με την πρόσφατη όξυνση των λαϊκών αντιδράσεων για το στεγαστικό με αφορμή την έξωση της ηλικιωμένης γυναίκας.

Τα μέτρα που έρχονται με το σταγονόμετρο και με καθυστέρηση γρήγορα εξανεμίζονται, καθώς δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα προβλήματα και τις βαθύτερες αιτίες. Επιπλέον, όταν λαμβάνονται σε περίοδο βαθιάς κρίσης, τα ημίμετρα δεν επαρκούν, όσο και αν είναι ευεργετικά. Το αποτέλεσμα είναι ότι οδηγούν τμήματα των λαϊκών στρωμάτων σε απογοήτευση και αποστράτευση από την πολιτική.

Το κενό, την ατολμία και την απουσία ριζοσπαστικής εναλλακτικής σπεύδει να εκμεταλλευτεί πάντοτε η ακροδεξιά. Παρουσιάζεται με ψευδο-αντισυστημικό πρόσωπο, αποπροσανατολίζει στρέφοντας την οργή ενάντια στους μετανάστες και όχι ενάντια στους υπεύθυνους της κακοδαιμονίας, δηλαδή σε εκείνους τους λίγους ισχυρούς που πλουτίζουν όταν φτωχαίνουν οι πολλοί. Στην Ισπανία, όπως και αλλού, ένα τουλάχιστον τμήμα της κυρίαρχης ελίτ προωθεί την ακροδεξιά. Η ιστορία έχει δείξει πως οι δυνάμεις αυτές ασκούν τις πλέον ακραίες αντιλαϊκές πολιτικές. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τη σημερινή εμπειρία. Η Μελόνι εφαρμόζει τέτοιες πολιτικές και η Λεπέν, μόλις προχτές, παρείχε διαβεβαιώσεις ότι θα υλοποιήσει ένα στυγνό πρόγραμμα αφαίρεσης των κοινωνικών κατακτήσεων που έχουν απομείνει, κατοχυρώνοντας συνταγματικά το λεγόμενο “χρυσό δημοσιονομικό κανόνα”.

Δεν μπορεί να γνωρίζει κανείς αν ο Σάντσεθ θα κατορθώσει να αναβαπτίσει, έστω και προσωρινά, την πολιτική επιρροή των σοσιαλιστών στις εκλογές. Το βέβαιο είναι ότι η πραγματική ανάταξη του βιοτικού επιπέδου του λαού προϋποθέτει αφαίρεση των προνομίων της ολιγαρχίας. Οι μεσοβέζικες λύσεις δεν ανοίγουν δρόμους διεξόδου. Αντίθετα, τροφοδοτούν αντικειμενικά τις πιο σκοτεινές δυνάμεις. Το παράδειγμα της Βραζιλίας με την ενδυνάμωση του μπολσοναρισμού μιλά από μόνο του.

εφημ. Documento, 4/10/2026

Η πρόσφατη συνάντηση Τραμπ και Σι Ζινπίνγκ στις ΗΠΑ, έδειξε, όπως και η προηγούμενη συνάντησή τους στο Πεκίνο, ότι βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή. Ο ηγέτης της Κίνας προσήλθε με τον αέρα υπεροχής της ήρεμης δύναμης. Ο Τραμπ αντίθετα, παρά την αλαζονεία του, υποδέχθηκε τον Κινέζο πρόεδρο ως ισότιμό του, αν όχι κάτι περισσότερο.

Οι δύο ηγέτες προσπάθησαν να καθορίσουν ένα πλαίσιο στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων. Αλλά το μόνο σημαντικό από τα οκτώ σημεία που συμφωνήθηκαν είναι η αμοιβαία μείωση δασμών σε εισαγωγές αξίας περίπου 30 δις δολαρίων. Αυτό συνιστά μια ακόμη υποχώρηση του Τραμπ από την πολιτική εμπορικού πολέμου.

Το παραπάνω πλαίσιο και οι όποιες συμφωνίες υπάρξουν στο μέλλον δεν θα αναιρέσουν τον ανταγωνισμό των δύο κρατών για την κυριαρχία στην παγκόσμια οικονομία. Τα γεγονότα είναι αμείλικτα. Οι ΗΠΑ είναι μια δύναμη σε τροχιά παρακμής, ενώ η Κίνα είναι μια χώρα σε φάση δυναμικής ανόδου. Με όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης το ΑΕΠ των ΗΠΑ αντιπροσωπεύει το 14,6% του παγκόσμιου, ενώ της Κίνας το 20%. Αν δούμε την εξέλιξη του ΑΕΠ των δύο χωρών τις τελευταίες δεκαετίες, η τάση των ΗΠΑ είναι πτωτική, της Κίνας ανοδική. Οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν το 16-17% της παγκόσμιας μεταποίησης ενώ η Κίνα το 31% με τάση ανοδική.

Οι ΗΠΑ επιχειρούν να αξιοποιήσουν τη μέχρι τώρα στρατιωτική τους υπεροπλία για να αναχαιτίσουν την καθοδική πορεία, να περισφίξουν οικονομικά και στρατιωτικά την Κίνα. Προσπαθούν να επιβάλλουν πλήρως το δόγμα Μονρόε στη Λ. Αμερική, να ελέγξουν την κεντρική Ασία, να επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία παντού (πχ. Γριλανδία), υποθάλπουν τη στρατιωτικοποίηση της Ιαπωνίας. Όμως οι εξελίξεις στο Ιράν και η αποτυχία του εμπορικού πολέμου ενάντια στην Κίνα δείχνουν τις δυσκολίες αν όχι το αδιέξοδό τους.

Αντίθετα η Κίνα προσδοκά να πέσει στα χέρια της η παγκόσμια οικονομική κυριαρχία ως ώριμο φρούτο. Ακολουθεί μια ενεργητική πολιτική στρατηγικής υπομονής, δηλώνει υποστηρικτής της παγκοσμιοποίησης και της κατάργησης των οικονομικών συνόρων, αφού αυτός είναι ο δρόμος για την κυριαρχία της κινεζικής οικονομίας. Παράλληλα δηλώνει το σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο. Εξάλλου δεν έχει ανάγκη την παραβίασή του καθώς η οικονομική της δυναμική δεν απαιτεί κάτι τέτοιο.

Είναι απίθανο να παραχωρήσουν οι ΗΠΑ τη διεθνή πρωτοκαθεδρία στην Κίνα, όπως έπραξε η Βρετανία με τις ΗΠΑ μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο. Ένας συνολικός διακανονισμός όπου οι ΗΠΑ θα δεχθούν τον δεύτερο ρόλο δεν πρέπει να αναμένεται. Οι ΗΠΑ δεν θα παραιτηθούν από την παγκόσμια κυριαρχία. Θα συνεχίσουν να αντιδρούν με τη λογική του πληγωμένου θηρίου. Θα εντείνουν την επιθετικότητα σε διάφορα σημεία του πλανήτη με στόχο να θέσουν ή να διατηρήσουν κράτη και κυβερνήσεις υπό τη δική τους επιρροή και έλεγχο, να στερήσουν την Κίνα από αγορές, πρώτες ύλες, εμπορικούς εταίρους, συνεργάτες. Δεν μπορούν να πλήξουν άμεσα την Κίνα, ούτε οικονομικά ούτε στρατιωτικά αλλά θα επιχειρούν κομμάτι κομμάτι να της αφαιρούν τις επιτυχίες. Ο κίνδυνος για γενίκευση -έστω και μη προγραμματισμένη- της σύγκρουσης θα παραμένει.

Η Ελλάδα δεν έχει κανένα λόγο να συμμετέχει σε αυτή τη σύγκρουση γιγάντων και μάλιστα με το μέρος της δύναμης που παρακμάζει και κουρελιάζει το διεθνές δίκαιο. Αντίθετα, έχει συμφέρον να απεμπλακεί πλήρως και να καλλιεργήσει πολύπλευρες οικονομικές σχέσεις, σε ισότιμη βάση, τόσο με την Κίνα όσο και με τις χώρες της ομάδας BRICS.

Εφημερίδα των Συντακτών 9/9/2026

https://www.efsyn.gr/stiles/1463362/o-mao-tse-toyngk-kai-i-simerini-kina/

Σαν σήμερα, πριν πενήντα χρόνια πέθανε ο ηγέτης της Κίνας Μάο Τσετούνγκ, σε ηλικία 82 ετών, μια από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του 20ού αιώνα. Τουλάχιστον ένα εκατομμύριο απλοί άνθρωποι τον αποχαιρέτησαν πενθώντας στην πλατεία Τιεν Αν Μεν. Λατρεύτηκε από πολλούς στην Κίνα όσο και στη Δύση αλλά στηλιτεύθηκε και από αρκετούς άλλους. Για μερικούς ήταν ο κορυφαίος επαναστάτης και για άλλους ένας αιμοσταγής δικτάτορας. Ποιος πραγματικά ήταν ο Μάο και ποια η συμβολή του στη δημιουργία του σημερινού κινεζικού θαύματος;

Το 1921 ο Μάο ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του ΚΚ Κίνας και από το 1935 ο επικεφαλής του. Ηγήθηκε της μακρόχρονης, σκληρής, αιματηρής επαναστατικής πάλης του κινέζικου λαού που διάρκεσε πολλές δεκαετίες και που τερμάτισε τον “αιώνα της ταπείνωσης”, την αποικιακή καταλήστευσή του από Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιαπωνία. Η επανάσταση επικράτησε την 1η Οκτωβρίου 1949 και ο Μάο έγινε ο πρόεδρος της ΛΔ Κίνας. Η Κίνα κατέκτησε την εθνική της ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια, οι αγρότες εξήλθαν από το καθεστώς μεσαιωνικής εκμετάλλευσης, απέκτησαν γη. Τέθηκαν τα θεμέλια της εξάλειψης της ακραίας φτώχειας και των αβυσσαλέων ανισοτήτων.

Ο Μάο υπήρξε πολιτική και στρατιωτική ιδιοφυία. Πολυσχιδής προσωπικότητα, εκτός των πολιτικών και στρατιωτικών κειμένων, συνέγραψε σημαντικά φιλοσοφικά έργα αλλά και ποίηση. Ανέλυσε με μοναδικά οξυδερκή τρόπο τις κοινωνικο-οικονομικές αντιθέσεις στην προεπαναστατική Κίνα και οδήγησε στην επίλυσή τους. Είχε το χάρισμα όχι μόνο να χαράσσει πολιτική αλλά να ακούει και να αφουγκράζεται προσεκτικά τους ανθρώπους του λαού. Ήταν ικανότατος στη συγκρότηση κοινωνικών και πολιτικών συμμαχιών, τις οποίες μετέβαλλε ανάλογα με τις συνθήκες. Υπήρξε στρατιωτική μεγαλοφυία, δεξιοτέχνης του ανταρτοπολέμου, εμπνεόμενος από την παράδοση του Σουν Τσου. Τα στρατιωτικά του κείμενα διδάσκονται ακόμη και σήμερα στις σχολές των ΗΠΑ και άλλων χωρών.

Κατά την πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησής του (1949-1958) τέθηκαν τα θεμέλια της σύγχρονης Κίνας. Αυτό έγινε μέσω της ριζικής αγροτικής μεταρρύθμισης, της σχεδιασμένης διαδικασίας εκβιομηχάνισης, της εξάλειψης της ακραίας φτώχειας, του αναλφαβητισμού, της δημιουργίας δημόσιου δωρεάν εκπαιδευτικού συστήματος.

Ωστόσο, ο ίλιγγος των πρώτων επιτυχιών, το -δικαιολογημένα- υπερβολικό κύρος που απολάμβανε ο Μάο μαζί με την απουσία ουσιαστικού δημοκρατικού ελέγχου και λαϊκής συμμετοχής τον οδήγησαν σε μια σχετική απομόνωση από την κοινωνία, στον βολονταρισμό, στην πεποίθηση ότι έχει το αλάθητο, στην αλαζονεία. Ενδεικτική είναι η αποτυχία του “μεγάλου άλματος εμπρός” το 1958. Ο Μάο προσπάθησε να επιβάλει, ενάντια στις αποφάσεις του ΚΚ Κίνας και της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης, ένα φρενήρη ρυθμό εκβιομηχάνισης, που δεν αντιστοιχούσε στις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας. Οδήγησε σε οικονομική καταστροφή και σε λιμό.

Το 1966 ο Μάο κήρυξε την “πολιτιστική επανάσταση” και τον πόλεμο στη γραφειοκρατία και τη διαφθορά. Αυτό όμως έγινε με μεθόδους εξίσου γραφειοκρατικές και αυταρχικές. Στράφηκε ακόμη και ενάντια στα ηγετικά στελέχη του κόμματος οδηγώντας τη χώρα στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου. Προς το τέλος της ζωής του φάνηκε να αντιλαμβάνεται τα αδιέξοδα και τις ακρότητες και επανέφερε στην ηγεσία κάποια από τα πρόσωπα που είχε πρωτύτερα απομακρύνει, όπως ο μετέπειτα ηγέτης Ντενγκ Χσιάο Πινγκ.

Ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ καθ’ όλη την περίοδο διακυβέρνησής του, παρά τις διακυμάνσεις, κινήθηκε μεσοσταθμικά στο 10%. Το 1972 πραγματοποίησε θεαματική στροφή όταν συναντήθηκε με τον αμερικανό πρόεδρο Νίξον στο Πεκίνο, ολοκληρώνοντας τη ρήξη με τη Σοβιετική Ένωση.

Μετά το θάνατό του το 1976 η Κίνα σταδιακά εισήλθε σε μια νέα περίοδο. Βασιζόμενη στην κρατική ιδιοκτησία στα βασικά μέσα παραγωγής χρησιμοποίησε επικουρικά τη μικρή ιδιοκτησία, κάποια στοιχεία της αγοράς και την ισότιμη συνεργασία με το ξένο κεφάλαιο για να τονώσει την παραγωγικότητα. Αυτό οδήγησε στην αναπτυξιακή έκρηξη της δεκαετίας του 1980 με αξιοσημείωτα ποσοστά αύξησης του ΑΕΠ που έφτασε το 1984 στο 15,2%.

Τη δεκαετία του 1990 υπήρξε μια τομή. Το άνοιγμα στην οικονομία της αγοράς διευρύνθηκε ποιοτικά, χωρίς να αμφισβητηθεί όμως η ανάγκη κρατικού σχεδιασμού. Η Κίνα αναδείχθηκε στη δεύτερη -και σε λίγο πρώτη- οικονομία του πλανήτη. Εμφανίστηκαν οι μεγάλες ταξικές ανισότητες αλλά ταυτόχρονα συνέχισε να βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Έτσι η σημερινή Κίνα τιμά τον Μάο, όχι τόσο ως τον ιδεολογικό ηγέτη αλλά ως τον ιδρυτή και θεμελιωτή της σύγχρονης Κίνας, τον ηγέτη που συνέβαλε τα μέγιστα στην εθνική ανάταση. Παρά τις αντιφάσεις του, συμβολίζει την αναγέννηση της Κίνας.