εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 21/7/2023

Μετά τη συνάντηση στο Βίλνιους, προετοιμάζονται τα επόμενα βήματα για την αμερικανόπνευστη προσέγγιση Ελλάδας - Τουρκίας. Στόχος είναι να επιλυθεί η εκκρεμούσα διαφορά για την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ. Τα αναπάντητα ερωτήματα είναι πολλά:

α. Πώς θα φτάσουμε στη Χάγη για την επίλυση της διαφοράς;

β. Τι θα περιλαμβάνει το συνυποσχετικό;

γ. Με βάση ποιούς κανόνες θα κρίνει το δικαστήριο; Με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας; Μα αφού η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη σχετική Σύμβαση.

δ. Άρα με βάση ποιους κανόνες; Αυτούς που θέλει η Τουρκία;

Στο φως των ερωτημάτων μόνο ανησυχία προκαλεί η δήλωση του έλληνα πρωθυπουργού ότι «οποιαδήποτε συμφωνία αυτού του τύπου μπορεί ενδεχομένως να συνεπάγεται και κάποιες υποχωρήσεις από κάποιες θέσεις οι οποίες μπορούν να αποτελούν την αφετηρία μιας διαπραγμάτευσης».

Τι θα γίνει με τις υπόλοιπες αξιώσεις της Τουρκίας; Τα ζητούμενα ιδίως είναι:

α. Να παραιτηθεί ρητά από την αμφισβήτηση της κυριαρχίας των νησιών.

β. Να σταματήσει επίσημα να θέτει θέμα αποστρατιωτικοποίησης των νησιών.

γ. Να σταματήσει τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου στο Αιγαίο.

Υπάρχει όμως και ένα άλλο πρωταρχικής σημασίας ζήτημα, αυτό των χωρικών υδάτων. Η Σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας ορίζει ρητά ότι τα κράτη έχουν δικαίωμα σε αιγιαλίτιδα ζώνη (ή χωρικά ύδατα, που είναι το ίδιο) μέχρι 12 ν.μ. Εκεί τα κράτη ασκούν πλήρη κυριαρχία.Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο τα 12 ν.μ. κηρύσσονται μονομερώς. Η συντριπτική πλειονότητα των κρατών έχει αιγιαλίτιδα ζώνη 12 ν.μ. Η Τουρκία, παρότι δεν έχει υπογράψει την Σύμβαση, έχει ανακηρύξει χωρικά ύδατα στη Μαύρη θάλασσα 12 ν.μ. Υποστήριζε μάλιστα τον κανόνα των 12 νμ. πριν την υιοθέτηση της Σύμβασης. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επίσης έχουν αιγιαλίτιδα ζώνη 12 ν.μ. Ωστόσο, η Τουρκία έχει διακηρύξει με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης ότι τυχόν επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στα 12 ν.μ. θα αποτελέσει αιτία πολέμου (casus belli).

Να σημειωθεί ότι σήμερα, με αιγιαλίτιδα ζώνη 6 ν.μ. η Ελλάδα ελέγχει το 43% της επιφάνειας του Αιγαίου, η Τουρκία το 7% και τα διεθνή ύδατα είναι το 50% περίπου. Αν τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών στο Αιγαίο επεκταθούν στα 12 ν.μ. η Ελλάδα θα ελέγχει το 71%, η Τουρκία το 9% ενώ τα διεθνή ύδατα θα περιοριστούν στο 20%.

Επομένως, από όλες τις απόψεις ξεπροβάλλει η σημασία της αιγιαλίτιδας ζώνης. Η υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ εκ των πραγμάτων έπεται. Για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την έναρξη επίλυσης της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, θα μπορούσε να ζητηθεί από την Τουρκία να άρει το casus belli. Το ζήτημα όμως εδώ σκοντάφτει όχι τόσο στην Τουρκία όσο στο ότι οι ΗΠΑ είναι πάγια αντίθετες στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων.

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 14/7/2023

Οι εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά μπορούν εύκολα να αποκωδικοποιηθούν αν χρησιμοποιηθεί ως βάση η πρόσφατη δήλωση Μπάιντεν: “αυτό που προσπαθώ είναι να συγκροτήσω μια μικρή σύμπραξη ώστε να ενισχύσουμε το ΝΑΤΟ όσον αφορά τη στρατιωτική ικανότητα τόσο της Ελλάδας όσο και της Τουρκίας”.

Ο έλληνας πρωθυπουργός, εναρμονιζόμενος με την αμερικανική επιδίωξη, αποδέχθηκε δυο σημαντικές παραμέτρους. Η πρώτη είναι ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να ανησυχεί για τους εξοπλισμούς της Τουρκίας -τα F-16 σήμερα, τα F-35A ίσως αύριο- γιατί στρέφονται ενάντια στους κοινούς εχθρούς του ΝΑΤΟ. Η δεύτερη είναι ακόμη πιο σημαντική. Έκανε λόγο για “σημαντικές διαφορές” ανάμεσα στα δυο κράτη και όχι για παράνομες διεκδικήσεις της Τουρκίας.

Προχωρώντας παραπέρα έκφρασε την ελπίδα ότι μέσω ενός οδικού χάρτη “θα μπορέσουμε να επιλύσουμε τη σημαντικότερη γεωπολιτική μας διαφορά, που δεν είναι άλλη από την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, δηλαδή ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας”. Και στη δήλωση αυτή υπάρχει μια έμμεση παραδοχή περί διαφορών και όχι μιας και μόνης διαφοράς. Η ελληνική θέση προσεγγίζει επικίνδυνα την τουρκική για χάρη των ΗΠΑ.

Το πλέον επικίνδυνο για τα κυριαρχικά δικαιώματα και την ειρήνη στην περιοχή είναι ότι αποσιωπήθηκε πλήρως ένα πρωταρχικό, θεμελιώδες πρόβλημα. Και αυτό είναι το περιβόητο casus belli, το γεγονός δηλαδή ότι η Τουρκία θεωρεί αιτία πολέμου την τυχόν επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στα 12 ν.μ., όπως έχει απόλυτο δικαίωμα με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Το ζήτημα των χωρικών υδάτων είναι η πλέον σοβαρή πλευρά των ελληνοτουρκικών σχέσεων γιατί αφορά τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας. Κανένα άλλο ζήτημα δεν μπορεί να διευθετηθεί εύκολα, αν πρώτα δεν τακτοποιηθεί αυτό, αν δηλαδή δεν αρθεί το casus belli.

Ποιο είναι το νόημα, ποια είναι η χρησιμότητα της ρύθμισης της ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας, χωρίς το αυτονόητο δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων; Ίσως η ικανοποίηση των πολυεθνικών του πετρελαίου και της κλιματικής καταστροφής, μαζί με τη σταθεροποίηση της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ για να φέρει σε πέρας τις τυχοδιωκτικές του επιδιώξεις ενάντια στη Ρωσία και στην Κίνα.

Είναι, νομίζω, προφανές ότι ο συγκεκριμένος οδικός χάρτης οδηγεί σε δρόμους ολισθηρούς. Η εθνική κυριαρχία, τα συμφέροντα του ελληνικού και του τουρκικού λαού δεν υπηρετούνται από μια τέτοιου είδους ελληνοτουρκική προσέγγιση. Αλλά ούτε η ειρήνη μπορεί έτσι να διασφαλιστεί. Καμμιά εγγύηση δεν υπάρχει ότι το τουρκικό αντιδραστικό καθεστώς θα σταματήσει να εγείρει τις παράνομες αξιώσεις του για όλα τα άλλα θέματα: αμφισβήτηση της κυριαρχίας κάποιων νησιών, επιδίωξη της αποστρατιωτικοποίησης κάποιων άλλων κλπ. Αντίθετα, όσο οι ΗΠΑ χαϊδεύουν την Τουρκία και όσο οι ελληνικές κυβερνήσεις θέτουν τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ πάνω από την εθνική κυριαρχία, οι κίνδυνοι θα είναι υπαρκτοί και ανάλογα την συγκυρία θα μεγαλώνουν.

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ , 6/7/2023

Όταν ο Κινέζος ηγέτης Νενγκ Σιάο Πινγκ ακολούθησε τη συντεταγμένη πορεία προς την οικονομία της αγοράς, είχε χρησιμοποιήσει τη φράση «διασχίζουμε το ποτάμι, χτυπώντας το μπαστούνι (ανιχνευτικά) στις πέτρες». Αυτή υποδήλωνε τον πραγματισμό της κινεζικής ηγεσίας και την προσπάθειά της να οδηγήσει βήμα προς βήμα τη χώρα σε μια νέα, πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Τα προσεκτικά βήματα στόχευαν στην αποφυγή του “συνδρόμου Γκορμπατσόφ”, δηλαδή της διάλυσης της χώρας, όπως συνέβη στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Στόχευαν επίσης στην πρόκληση «ελάχιστης αντίστασης» από την πλευρά του κινεζικού λαού στις επερχόμενες μεταβολές.

Παρότι προφανώς τα παραπάνω εκφράζουν μια ιδιαίτερα χαρκτηριστική κινεζική προσέγγιση, δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς ότι η βήμα προς βήμα προσέγγιση και η πρόκληση της ελάχιστης αντίστασης ακολουθούνται σε πολλές άλλες περιπτώσεις, οπουδήποτε στον πλανήτη. Εν προκειμένω αυτή η λογική είναι εμφανής στην πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Μετά τις εκλογές στις δυο χώρες έχουμε εισέλθει στην αναζήτηση ενός οδικού χάρτη και ενός χρονοδιαγράμματος διαλόγου. Ο τρόπος προσέγγισης στο στόχο πρέπει να είναι προσεκτικός, να μην προκαλεί αναταράξεις σε καμιά από τις κυβερνήσεις και κυρίως να μην προκαλέσει τριγμούς και αντιδράσεις στις κοινωνίες.

Ωστόσο τα πρώτα μικρά βήματα φωτίζουν τα επόμενα και πιο μεγάλα που θα έρθουν. Είναι ενδεικτικές από την άποψη αυτή οι συμβιβαστικές προτάσεις που κατατέθηκαν από την αντιπροσωπεία των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ για το θέμα της ονομασίας των Στενών και για τη μη αναφορά στην Κυπριακή Δημοκρατία στους νατοϊκούς χάρτες, όπως είχε ζητήσει η Τουρκία.

Είναι επιπλέον ενδεικτικό ότι βάση των συνομιλιών φημείται πως θα είναι το πλαίσιο Παπανδρέου – Τζεμ του 2000. Αυτό προέβλεπε κυμαινόμενο εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων, δηλαδή παραίτηση από το δικαίωμα της χώρας για τα 12 ν.μ. Προβλέπεται επίσης οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ μέσω Χάγης με κριτήρια που θα ξεφεύγουν από εκείνα της Σύμβασης για το δίκαιο της θάλασσας. Και βέβαια, οι λοιπές τουρκικές διεκδικήσεις (αμφισβήτηση κυριαρχίας κάποιων νησιών, αποστρατιωτικοποίηση άλλων) θα παραμείνουν στο τραπέζι.

Όσο για την Κύπρο, η αναφορά του κ. Γεραπετρίτη σε “ιστορική ευκαιρία” για επίλυση του κυπριακού μόνο ως ασφυκτική πίεση προς την Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να εκληφθεί. Από που αλήθεια διαφαίνεται η “ιστορική ευκαιρία”; Μήπως από την σκλήρυνση της τουρκικής στάσης; Στην ουσία πρόκειται για δημιουργία κλίματος επείγοντος και πίεσης ώστε να δεχθεί η Κύπρος κάποιο είδος συνομοσπονδίας, δηλαδή συνέχισης της τουρκικής κατοχής με εκσυγχρονιστικό μανδύα τύπου σχεδίου Ανάν ή και ακόμη χειρότερου.

Προς τι αυτή η ενορχήστρωση της βήμα προς βήμα προσέγγισης; Απλούστατα, διασχίζουμε το ποτάμι προς τη σταθεροποίηση της pax americana και του ΝΑΤΟϊκού βραχίονα στην περιοχή. Για τις ΗΠΑ προέχει η αντιπαράθεση με τη Ρωσία και την Κίνα για την παγκόσμια ηγεμονία. Αλλά ο στόχος θα επιτευχθεί μέσα από την απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων από την Ελλάδα και την αντίστοιχη ικανοποίηση της Τουρκίας.

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 16/6/2023

Ως θετικά αξιολογούνται τα πρώτα μηνύματα από την Τουρκία μετά την επανεκλογή Ερντογάν. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία των γεγονότων, οι δημόσιες τοποθετήσεις του Τoύρκου προέδρου θεωρήθηκαν σχετικά προσεκτικές. Υπήρξαν επαφές ανάμεσα στα δυο υπουργεία Εξωτερικών, διευθέτηση ζητημάτων στον Εβρο, ενώ το τελευταίο διάστημα δεν καταγράφηκαν κορυφαίες εντάσεις. Ακόμη και για το ζήτημα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη η τουρκική πλευρά επισήμως σιγεί, παρότι οι εγχώριες κυρίαρχες δυνάμεις χειρίστηκαν με μάλλον επικίνδυνο τρόπο το ζήτημα.

Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία των εξελίξεων παραγνωρίζει βασικά στοιχεία. Ο Ερντογάν επέδειξε ήδη την αδιαλλαξία του με την επίσκεψη στα κατεχόμενα της Κύπρου και με τη δήλωσή του ότι δεν μπορούν να ξεκινήσουν συνομιλίες αν δεν αναγνωριστεί το ψευδοκράτος. Παρότι το κυπριακό έχει την αυτοτέλειά του, δεν παύει αντικειμενικά να συνδέεται με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Επαναβεβαιώθηκε επομένως η ουσία της εξωτερικής πολιτικής του τουρκικού κατεστημένου.

Υπήρξαν και άλλες τροχιοδεικτικές βολές από την πλευρά της τουρκικής ηγεσίας. Σημειώθηκαν τελευταία ποικίλες αναφορές στο γνωστό αίτημα της αποστρατικοποίησης των νησιών του Αιγαίου. Σε αυτό προστέθηκε η πρόσφατη δήλωση Ερντογάν για το εξοπλιστικό πρόγραμμα της Ελλάδας το οποίο, όπως είπε, θα θέσει στη συνάντησή του με τον Έλληνα πρωθυπουργό στην προσεχή σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ. Συνεχίζονται επίσης οι αναφορές στην αμερικανική βάση στην Αλεξανδρούπολη η οποία δήθεν απειλεί την Τουρκία. Αναδεικνύεται έτσι για μια ακόμη φορά ο διπλός κίνδυνος που πηγάζει από τις βάσεις: ενώ προφανώς δεν έχουν σχέση με την άμυνα της χώρας, την εμπλέκουν και την εκθέτουν στον πόλεμο του ΝΑΤΟ ενάντια στη Ρωσία και παράλληλα δίνουν πρόσχημα στην προπαγάνδα της Άγκυρας.

Όμως, τα κλειδιά των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν τα κρατά στα χέρια της ούτε η ελληνική κυβέρνηση που θα αναδειχθεί από τις εκλογές ούτε η κυβέρνηση Ερντογάν, παρότι η τελευταία έχει μεγαλύτερα περιθώρια διαπραγμάτευσης και ευελιξίας σε σχέση με την Ελλάδα. Τα κλειδιά δεν τα έχει ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εμφανίζεται στριμωγμένη και αμήχανη σε όλα τα επίπεδα.

Τα κλειδιά κρατούν στα χέρια τους οι ΗΠΑ. Στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να ενισχύσουν την πίεση στη Ρωσία και στην Κίνα για να μην χάσουν την παγκόσμια κυριαρχία, οι ΗΠΑ θα καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να κρατήσουν την Τουρκία στην αγκαλιά του ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό θα ικανοποιήσουν πολλές από τις επιδιώξεις της. Ενδεικτική είναι η ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο Κόσοβο, στο πλαίσιο των εκεί νατοϊκών δυνάμεων.

Με τον ίδιο στόχο, οι ΗΠΑ ξεκινούν από την καλλιέργεια θετικού κλίματος ανάμεσα στις κυβερνήσεις Ελλάδας – Τουρκίας και θα προχωρήσουν ενορχηστρώνοντας διευθετήσεις σε βάρος των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, όπως αυτά ορίζονται από το δίκαιο της θάλασσας. Ας μην έχουμε αυταπάτες. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα συνεχίσει να είναι “προβλέψιμη και δεδομένη”.

εφημ. Documento, 28/5/2023

Από τα ποικίλα συμπεράσματα που μπορούν να αντληθούν από την εκλογική αναμέτρηση, επισημαίνω τρία, κατά τη γνώμη μου, βασικά.

Πρώτο: οι πρόσφατες εκλογές επιβεβαίωσαν ότι ο συνδυασμός φτώχειας, προεκλογικών μικροπαροχών από την κυβέρνηση και η έλλειψη πραγματικής εναλλακτικής λύσης στρέφουν τμήματα του λαού στην αγκαλιά των συντηρητικών δυνάμεων. Το ίδιο έχει συμβεί και σε άλλες χώρες, από την Τουρκία μέχρι τη Βραζιλία. Οι ίδιοι πάνω κάτω παράγοντες στρέφουν επίσης ένα άλλο τμήμα προς την ακροδεξιά.

Δεύτερο: όταν η αντιπολίτευση αποδέχεται το ευρωενωσιακό και νατοϊκό πλαίσιο, όταν ακολουθεί συντηρητική πορεία και ταυτίζεται ολοένα και περισσότερο με την παραδοσιακή δεξιά, γίνεται μοιραία αναξιόπιστη στα λαϊκά στρώματα. Προδιαγράφει την ήττα της. Θα έλεγα ότι παίρνει στην πραγματικότητα αυτό που της αξίζει.

Τρίτο: η χάραξη ενός εναλλακτικού δρόμου απαιτεί συνεπή ενωτικό αγώνα ενάντια στις αντιλαϊκές πολιτικές, χωρίς μισόλογα. Απαιτεί επίσης σύγχρονο κατανοητό λαϊκό λόγο. Κυρίως όμως οφείλει να θεμελιώνεται σε ένα άλλο πλαίσιο πολιτικής, το οποίο θα αμφισβητεί τις συντεταγμένες του συστήματος. Πρέπει δηλαδή να βασίζεται στη διεκδίκηση διαγραφής του χρέους, στην εθνικοποίηση των στρατηγικών τομέων της οικονομίας, στην απελευθέρωση από τα δεσμά της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, στο ριζοσπαστικό εκδημοκρατισμό του πολιτικού συστήματος. Αυτοί μόνο μπορούν να είναι οι πυλώνες που θα εξασφαλίσουν την ανόρθωση του βιοτικού επιπέδου του λαού και την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας.

Σκιρτήματα αποδοχής του εναλλακτικού δρόμου υπήρξαν στις τελευταίες εκλογές. Αξίζει να γίνουν κραταιά αντιπολιτευτική δύναμη στις επόμενες εκλογές και δύναμη ανατροπής αργότερα. Εξάλλου, το φαινομενικά στατικό αλλάζει. Η ιστορία διδάσκει ότι σε εποχές κρίσης ο συντηρητισμός ανατρέπεται κάποιες φορές εν μια νυκτί και ας φαντάζει σήμερα πανίσχυρος. Τα πάντα ρει, μην το ξεχνάμε.

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 26/5/2023

Οι εκλογές στην Τουρκία θα δώσουν τέλος στο μικρό διάλειμμα νηνεμίας των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η ζωή και οι αντιθέσεις της θα συνεχιστούν όπως ακριβώς τις γνωρίζουμε. Οι αντίθετες στο διεθνές δίκαιο διεκδικήσεις του τουρκικού κατεστημένου θα είναι έντονα παρούσες το επόμενο διάστημα. Η Τουρκία γενικότερα θα συνεχίσει να διεκδικεί δυναμικά το μερίδιό της ως περιφερειακή δύναμη.

Οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν μια διευθέτηση που να λαμβάνει υπόψη τις τουρκικές επιδιώξεις προκειμένου να διατηρηθεί η συνοχή του ΝΑΤΟ και να εξασφαλιστεί η ενότητά του ενώπιον της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία και την Κίνα. Στο πλαίσιο αυτό δεν αποκλείεται να ζητηθούν από την Ελλάδα υποχωρήσεις αρχών στα κυριαρχικά της δικαιώματα. Στο όνομα της Νατοϊκής σύπνοιας θα ζητηθεί να αποδεχεί την οπισθοχώρηση σε σχέση με όσα ορίζονται στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας.

Για να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτά εκτυλίσσονται σε έναν κόσμο που γίνεται κάθε μέρα ολοένα και πιο άνισος, άδικος και επικίνδυνος. Η οικονομική κρίση έχει φέρει όξυνση των ανταγωνισμών ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις για την αναδιανομή των σφαιρών επιρροής. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι οι στρατιωτικές δαπάνες έχουν εκτιναχθεί. Τα έξοδα για εξοπλισμούς είναι τα υψηλότερα στην ιστορία της ανθρωπότητας σύμφωνα με το σουηδικό ινστιτούτο SIPRI. To 2022 σημειώθηκε η όγδοη συνεχόμενη χρονιά αύξησης των σχετικών δαπανών που έφτασαν τα 2,24 τρις δολάρια.

Στην κορυφή της κούρσας των εξοπλισμών βρίσκονται οι ΗΠΑ, οι οποίες βασίζονται στη στρατιωτική τους υπεροπλία προκειμένου να πιέσουν τους οικονομικούς ανταγωνιστές τους και, έτσι, να μην χάσουν την παγκόσμια οικονομική πρωτοκαθεδρία. Οι κίνδυνοι είναι τεράστιοι. Δεν είναι καθόλου τυχαία η παρέμβαση του Χένρι Κίσσιντζερ, που από τη δική του οπτική γωνία τάχθηκε υπέρ μιας ανάγκης διευθέτησης των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας ώστε να πέσουν οι τόνοι και οι ανταγωνισμοί. Όπως έχει επισημάνει και ο γνωστός καθηγητής του πανεπιστημίου Κολούμπια Τζέφρι Σακς, οι ΗΠΑ πρέπει να αντιληφθούν ότι ζούμε πλέον σε ένα πολυπολικό κόσμο αλλιώς οδηγούν την ανθρωπότητα στον τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.

Η χώρα μας δεν έχει κανένα λόγο να ακολουθήσει αυτή την ξέφρενη πορεία που οδηγεί μόνο στον πόλεμο, στη δυστυχία και ίσως σε υπαρξιακού χαρακτήρα απειλή για την ανθρωπότητα. Σε τέτοιες συνθήκες, πώς μπορεί όμως η Ελλάδα να βγει από τα αδιέξοδα και τους κινδύνους; Πώς μπορεί να διαφυλαχθεί η πολύτιμη ειρήνη; Πώς μπορούν να διαφυλαχθούν η εθνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα;

Προφανώς εύκολες λύσεις και απαντήσεις δεν υπάρχουν. Με συγκεκριμένα βήματα μπορεί κανείς να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Αρκεί να πάψει να αποτελεί μέρος του προβλήματος. Η απεμπλοκή από πολεμικές αντιπαραθέσεις και στρατιωτικούς συνασπισμούς και η χάραξη μιας φιλειρηνικής, ουδετερόφιλης πολιτικής είναι παραπάνω από αναγκαία. Είναι επίσης εφικτή, ακριβώς γιατί ο κόσμος μας είναι πολυπολικός.

Οι σημερινές εκλογές διεξάγονται με ένα εκλογικό σύστημα που προσεγγίζει την απλή αναλογική. Εκ των πραγμάτων θα υπάρξει μια γνησιότερη αποτύπωση της βούλησης του εκλογικού σώματος. Θα ήταν μάλιστα καλό να υπάρξει κάποια στιγμή η μόνιμη, συνταγματικά κατοχυρωμένη υιοθέτηση της απλής αναλογικής. Σε αυτή την περίπτωση θα είχαμε την αποφυγή των εκβιαστικών διλημμάτων που επιφέρουν τα καλπονοθευτικά εκλογικά συστήματα, τα οποία μετατρέπουν ακόμη και μια μειοψηφία του 36% σε πλειοψηφία. Επιπλέον, η μόνιμη απλή αναλογική θα ωθούσε τα κόμματα σε συνεννοήσεις ενάντια στη σημερινή νοσηρή πόλωση. Αυτό θα ίσχυε για παράδειγμα για τα κόμματα που τάσσονται υπέρ της παραμονής της χώρας μας στην ΕΕ, τα οποία βρίσκονται αντικειμενικά στην ίδια όχθη.

Το σημαντικότερο ζήτημα που πρέπει να αναδειχθεί στη νέα Βουλή είναι η εξαϋλωση του λαϊκού εισοδήματος και η αντιμετώπιση της ακρίβειας. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές που ακολούθησαν με αποχρώσεις όλες οι κυβερνήσεις αποδείχθηκαν ολέθριες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόλις μερικές εκατοντάδες μεγάλες επιχειρήσεις έχουν συσσωρεύσει αμύθητα κέρδη τα χρόνια της κρίσης σε βάρος της μεγάλης πλειονότητας της κοινωνίας. Στον 21ο αιώνα οι κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα και στον κόσμο έχουν οξυνθεί στο έπακρο. Ο πλούτος συσσωρεύεται σε ολοένα και λιγότερα χέρια.

Η κατάσταση αυτή πρέπει να αλλάξει. Η καθιέρωση της Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής αποτελεί άμεση ανάγκη. Αυτή θα επιδρούσε ευεργετικά όχι μόνο στους μισθωτούς αλλά και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στο Βέλγιο για παράδειγμα, έχει συμβάλλει σημαντικά στην αντιμετώπιση του κύματος ακρίβειας. Παράλληλα είναι αναγκαία η γενναία ανύψωση των μισθών και η αποκατάσταση των συνταγματικών δικαιωμάτων των εργαζομένων στην απεργία, στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, στη διαδήλωση με την κατάργηση των ν. 4808/21, 4703/20 και της λοιπής σχετικής νομοθεσίας. Τα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα πρέπει, σε πρώτη φάση, να αποκατασταθούν στο προ της κρίσης επίπεδο. Μπορεί να γίνει αυτό, αν επιβληθεί προοδευτική φορολογία στο μεγάλο κεφάλαιο για να ελαφρυνθούν οι μισθωτοί και οι μικρομεσαίοι.

Το επόμενο διάστημα μέσω της δαμοκλείου σπάθης του χρέους και των εντολών της ΕΕ θα ζητηθούν από το λαό σκληρότερες θυσίες. Θα οξυνθεί η αντίθεση ανάμεσα στους υπερπλούσιους και στους εξαθλιωμένους εργαζόμενους. Γι’ αυτό πρέπει να ακουστεί πιο δυνατά, εντός και εκτός Βουλής, η αναζήτηση χάραξης ενός διαφορετικού πλαισίου πολιτικής. Στο βιβλίο Δ. Καλτσώνης, Θ. Μαριόλης, Κ. Παπουλής, Μετωπικό πρόγραμμα διεξόδου από την κρίση, εκδ. Κοροντζή 2017, κάναμε μια προσπάθεια συμβολής στη λογική της προόδου, όχι της κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Η διεκδίκηση διαγραφής του χρέους, η εθνικοποίηση στρατηγικών τομέων της οικονομίας, η απελευθέρωση από τα δεσμά της ΕΕ είναι οι πυλώνες της παραγωγικής ανασυγκρότησης και της ανόρθωσης της ζωής του λαού: μεγάλες αλλά ρεαλιστικές προσδοκίες για τον 21ο αιώνα της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης.