Εφημερίδα των Συντακτών, 27/1/2026
https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/498827_benezoyela-i-istoria-mias-aihmalotis-dimokratias
Στα τέλη του 1998 ο Ούγκο Τσάβες επικεφαλής μιας συμμαχίας κομμάτων κέρδισε τις πεοεδρικές εκλογές από τον πρώτο γύρο με ποσοστό 56,4%. Ο δικομματισμός (χριστιανοδημοκράτες και σοσιαλδημοκράτες), που κυβερνούσε ως τότε εναλλάξ, κατέρρευσε. Η νίκη Τσάβες ήταν αποτέλεσμα της βαθιάς κρίσης που συγκλόνιζε τη χώρα ήδη από τη δεκαετία του 1980. Οι αντιλαϊκές πολιτικές των κυβερνήσεων που είχαν προηγηθεί, μαζί και οι παρεμβάσεις του ΔΝΤ, είχαν οδηγήσει στην έκρηξη των κοινωνικών ανισοτήτων και της φτώχειας. Μια εξέγερση του πεινασμένου λαού στο Καράκας το 1989 καταπνίγηκε από το στρατό με 3.500 νεκρούς. Η νίκη Τσάβες εξέφραζε τις προσδοκίες της εργατικής τάξης, των αγροτών, των φτωχοποιημένων και ριζοσπαστικοποιημένων μικροαστικών στρωμάτων.
Το πρόγραμμα του Τσάβες προέβλεπε εθνικοποίηση του πετρελαϊκού τομέα, απομάκρυνση των αμερικανικών βάσεων, αναδιανομή του πλούτου σε όφελος των φτωχών στρωμάτων, προσπάθεια πολύπλευρης βιομηχανικής και τεχνολογικής ανάπτυξης. Το πρόγραμμα άρχισε αμέσως να υλοποιείται. Ο λαός ερωτήθηκε με δημοψήφισμα αν θέλει νέο Σύνταγμα και η απάντηση ήταν θετική (80%). Εγιναν εκλογές για Συντακτική Συνέλευση, επί ένα χρόνο συζητήθηκε το σχέδιο Συντάγματος στις γειτονιές και τέλος υιοθετήθηκε με δημοψήφισμα (72,19% υπέρ) το νέο ριζοσπαστικό, δημοκρατικό Σύνταγμα (1999).
Το άρθρο 13 παρ. 2 προέβλεπε απομάκρυνση των βάσεων και οι βάσεις έφυγαν. Το άρθρο 302 προέβλεπε τη δυνατότητα εθνικοποίησης του πετρελαϊκού τομέα αλλά και των επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας. Το πετρέλαιο πράγματι εθνικοποιήθηκε και έγιναν μερικές ακόμη εθνικοποιήσεις αλλά όχι συνολικά των στρατηγικών τομέων της οικονομίας. Ο κομβικής σημασίας τραπεζικός τομέας δεν εθνικοποιήθηκε. Σημαντικό μέρος των πόρων από τον εθνικοποιημένο πετρελαϊκό τομέα διοχετεύθηκε στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου λαού και πράγματι η φτώχεια, με βάση τα στοιχεία του ΟΗΕ μειώθηκε θεαματικά, έπεσε στο μισό.
Ο Τσάβες αντιμετώπισε από την αρχή οικονομικό πόλεμο από τις ΗΠΑ και την εγχώρια ολιγαρχία. Το 2002 έγινε πραξικόπημα και συνελήφθη. Η κυβέρνηση των πραξικοπηματιών αναγνωρίστηκε πάραυτα από τις ΗΠΑ και την ΕΕ αλλά ανατράπηκε τρία 24ωρα αργότερα με λαϊκή εξέγερση την οποία συνέδραμε το πιστό στο Σύνταγμα τμήμα του στρατού. Ο οικονομικός πόλεμος συνεχίστηκε αμείλικτος, γεγονός που, μαζί με αναπόφευκτα σφάλματα της κυβέρνησης, καθυστέρησε την προσπάθεια βιομηχανικής και τεχνολογικής ανάταξης της χώρας.
Το 2007 έγινε μια προσπάθεια αναθεώρησης του Συντάγματος σε πιο ριζοσπαστική κατεύθυνση, η οποία όμως απορρίφθηκε οριακά στο σχετικό δημοψήφισμα. Πραγματική αιτία της απόρριψης ήταν η εσωτερική ταλάντευση της κυβέρνησης Τσάβες καθώς κάποιες δυνάμεις της δεν επιθυμούσαν μια τέτοια ριζοσπαστικοποίηση.
Το 2013 ο δημοφιλής Τσάβες πέθανε (κάποιοι κατηγόρησαν τις ΗΠΑ γι’ αυτό) και τον διαδέχθηκε στην ηγεσία ο Ν. Μαδούρο. Η κυβέρνηση δεν προχώρησε στο δρόμο των περαιτέρω εθνικοποιήσεων και αναδιανομής του κοινωνικού πλούτου. Αντίθετα, άρχισαν να αναδύονται “νέα τζάκια”, τμήματα μιας επιχειρηματικής τάξης που σχετίζονταν με την κυβέρνηση.
Ο Μαδούρο αντιμετώπισε επίσης τον ολοένα και πιο ασφυκτικό οικονομικό αποκλεισμό από τις ΗΠΑ καθώς και ανατρεπτικές απόπειρες που κορυφώθηκαν με την προσπάθεια πραξικοπήματος το 2019. Η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 μαζί με τον οικονομικό στραγγαλισμό από τις ΗΠΑ αλλά και η ατολμία της κυβέρνησης οδήγησαν σε σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Εξαιτίας αυτών η επιρροή της κυβέρνησης στο λαό υποχώρησε. Ωστόσο η δυσαρέσκεια δεν κατευθύνθηκε στην αναξιόπιστη φιλοαμερικάνικη δεξιά αντιπολίτευση αλλά προς την αποχή. Παρόλα αυτά ο Μαδούρο συνέχισε να κερδίζει τις εκλογές, έστω και οριακά, όπως συνέβη το 2024, που έλαβε 51% στον πρώτο γύρο.
Έτσι η χώρα έφτασε στη στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ αρχές του 2026 και στην απαγωγή και αιχμαλωσία του προέδρου Μαδούρο, με πρακτικές βιασμού του διεθνούς δικαίου. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν βέβαια να καταλάβουν στρατιωτικά τη Βενεζουέλα ούτε μπορούν να εγκαθιδρύσουν μια δεξιά κυβέρνηση, αφού ακόμη και σύμφωνα με τον Τραμπ δεν χαίρει υποστήριξης από το λαό. Για το λόγο αυτό επιχειρούν να οδηγήσουν την υπάρχουσα κυβέρνηση στο συμβιβασμό και στην υποταγή, να την μετατρέψουν μέσω της απειλής βίας και πιθανών ανταλλαγμάτων σε υποχείριό τους. Οι ΗΠΑ θέλουν μια αιχμάλωτη δημοκρατία για να κατακλέψουν το πετρέλαιο, τις πλουτοπαραγωγικές πηγές και το μόχθο του λαού της.
Υπάρχει από την άλλη και ο δρόμος της υπεράσπισης της εθνικής ανεξαρτησίας και του λαού έναντι των ΗΠΑ και της ολιγαρχίας. Αυτός όμως απατεί νέα ριζοσπαστικοποίηση.
