εφημ. One Voice, 16/12/2025
Η κρίση αποτελεί ευκαιρία για τις κυρίαρχες ελίτ να συρρικνώσουν έως και να εξαλείψουν πλήρως τα κοινωνικά δικαιώματα, που οι λαϊκές τάξεις κατέκτησαν κατά τον 20ό αιώνα. Ταυτόχρονα ωθεί στην όξυνση του ανταγωνισμού για την αναδιανομή των σφαιρών επιρροής, που σημαίνει κλιμάκωση των πολεμικών αντιπαραθέσεων αλλά και της παρεμβατικότητας των ισχυρών χωρών στις πλέον ανίσχυρες.
Η κρίση ωθεί σε προσαρμογές του κράτους, της δημοκρατίας, των Συνταγμάτων. Αυτές στοχεύουν στον περιορισμό των δικαιωμάτων που τα Συντάγματα παρείχαν μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης. Οι αλλαγές αυτές υπηρετούν την ανάγκη της όσο το δυνατό πιο απρόσκοπτης αναδιανομής σε βάρος των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων αλλά και της διεξαγωγής των πολέμων με τις μικρότερες δυνατές αντιδράσεις από την πλευρά των λαϊκών τάξεων.
Οι προσαρμογές αυτές υλοποιούνται κατά βάση με δύο τρόπους.
Πρώτο: με την παραβίαση των συνταγματικών διατάξεων. Παραδείγματα είναι η αντισυνταγματική ψήφιση των Μνημονίων στην Ελλάδα, η ψήφιση πληθώρας αντισυνταγματικών νόμων, η ακύρωση του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος του Ιουλίου 2015, οι οριακά αντισυνταγματικές πρακτικές του προέδρου Μακρόν στη Γαλλία, η αντισυνταγματική συγκέντρωση εξουσίας από τον πρόεδρο στις ΗΠΑ, οι αντισυνταγματικές καθαιρέσεις των προέδρων στη Λ. Αμερική (Παραγουάη 2012, Βραζιλία 2016, Περού 2022).
Οι παραβιάσεις υλοποιούνται μέσω της “ερμηνευτικής αποκένωσης” του Συντάγματος. Το έδειξε η περίπτωση του άρθρου 16 του Ελληνικού Συντάγματος, όπου το “απαγορεύεται” η ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ, που αναγράφει το Σύνταγμα, ερμηνεύτηκε ως “επιτρέπεται”.
Δεύτερο: με την υιοθέτηση νέων, περισσότερο αντιδημοκρατικών Συνταγμάτων. Κλασικό παράδειγμα είναι η γειτονική Τουρκία αλλά και ο “χρυσός δημοσιονομικός κανόνας” που έχει ενσωματωθεί σε αρκετά Συντάγματα και που δεν επιτρέπει στα Κοινοβούλια να ξεφύγουν από το νεοφιλελεύθερο δόγμα.
Μια μελλοντική αναθεώρηση του Ελληνικού Συντάγματος, στο βαθμό που ο συσχετισμός δυνάμεων παραμείνει αρνητικός για τα λαϊκά στρώματα και στο βαθμό που επεκτείνεται η πολιτική ισχύς των κάθε είδους συντηρητικών, ακόμη και των ακροδεξιών κομμάτων, θα επιχειρήσει να νομιμοποιήσει προγενέστερες αντισυνταγματικές επιλογές, να εμπεδώσει και να διευρύνει το πεδίο των αντιδραστικών, αντιδημοκρατικών αλλαγών.
Η ακόμη μεγαλύτερη αποδυνάμωση του εκλογικού σώματος και της Βουλής, ο ακραίος συγκεντρωτισμός των κορυφών της εξουσίας, η συρρίκνωση των δικαιωμάτων και η αναγόρευση της επιχειρηματικότητας σε υπερδικαίωμα θα είναι τα κύρια χαρακτηριστικά των προωθούμενων αλλαγών. Θα υπηρετούν το κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο που οδηγεί στη φτωχοποίηση των πολλών, στην έκρηξη των κοινωνικών ανισοτήτων.
Δεν μπορούμε ωστόσο να συνεχίσουμε έτσι. Χρειαζόμαστε μια δραστική αλλαγή, μια αναγέννηση της δημοκρατίας, ένα σχέδιο για μια νέα δημοκρατία και ένα αντίστοιχο Σύνταγμα του 21ου αιώνα, που θα διευρύνει τα δικαιώματα, θα εξαλείφει τις ανισότητες μέσω ενός Εθνικού Σχεδίου σωτηρίας του λαού με μοχλό την εθνικοποίηση των επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας.
