εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 3/12/2020

    Η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί εναγωνίως να οικοδομήσει νέες συμμαχίες ή να ενισχύσει παλαιές, για να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα του καθεστώτος Ερντογάν. Κλίμα γιορτινής ατμόσφαιρας καλλιεργείται από μερικές πλευρές. Πόσο δικαιολογείται από την πραγματικότητα μια έστω και συγκρατημένη αισιοδοξία;

Πρώτο: εν αρχή ήν οι ΗΠΑ. Πανηγυρισμοί ακολούθησαν την εκλογή Μπάϊντεν στην προεδρία. Άρθρα κατέκλυσαν τον ελληνικό τύπο που βεβαιώνουν ότι μια νέα σελίδα αναμένει τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις και ότι ο νέος πρόεδρος, σε αντίθεση με τον απερχόμενο, θα κρατήσει φιλελληνική στάση. Μέχρι και ο Μ. Δουκάκης επιστρατεύθηκε στην κατεύθυνση αυτή. Υπήρξαν όμως και οι ψύχραιμες φωνές των αναλυτών εκείνων που αναδεικνύουν την ωμή αλήθεια ότι δηλαδή η στρατηγική σχέση των ΗΠΑ με την Τουρκία δεν πρόκειται να μεταβληθεί. Αν αλλάξει κάτι θα είναι μόνο επιμέρους πλευρές, κινήσεις, αποχρώσεις.

Ακόμη περισσότερο, το γεγονός ότι η πολιτική Μπάιντεν αναμένεται να στρέψει πιο έντονα την αιχμή του δόρατος της εξωτερικής της πολιτικής ενάντια στη Ρωσία και στην Κίνα, σημαίνει ότι η Τουρκία θα γίνει πιο απαραίτητη στη ΝΑΤΟϊκή συμμαχία. Κάτι εξάλλου που εξηγεί και τους υψηλούς τόνους που χρησιμοποίησε ο Μ. Πομπέο στην πρόσφατη συνεδρίαση της ατλαντικής συμμαχίας. Η γεωγραφική θέση αλλά και η ιδιόμορφη σχέση της Τουρκίας με τη Ρωσία μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη στις ΗΠΑ. Και ας μην ξεχνάμε μια εύγλωττη λεπτομέρεια: ότι ο ραδιοφωνικός σταθμός που καλεί τη μειονότητα των Ουιγούρων σε απόσχιση από την Κίνα εδρεύει στην Τουρκία και πως Ουιγούροι μισθοφόροι έχουν αξιοποιηθεί από τον Ερντογάν στην Συρία.

Δεύτερο, είναι το ΝΑΤΟ. Παρά την ρητορική Πομπέο, στο δια ταύτα ο ΓΓ του ΝΑΤΟ κατέληξε σε μια από τα ίδια. Στην ανάγκη δηλαδή ενίσχυσης του μηχανισμού αποκλιμάκωσης, με ακύρωση των στρατιωτικών ασκήσεων Ελλάδας - Τουρκίας και στην υλοποίηση ολοκληρωμένων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Έτσι, απλά και καθαρά, ως να απευθύνεται σε δυο εξίσου υπεύθυνους ταραξίες.

Τρίτο, είναι η επικείμενη ευρωπαϊκή σύνοδος κορυφής. Ακόμη και αν τελικά καταλήξει σε απόφαση για κυρώσεις, όλα δείχνουν ότι θα ξανασυζητηθούν επί του συγκριμένου τον Ιανουάριο, για να δουν στη συνέχεια ποιες από αυτές θα εφαρμοστούν, αν θα εφαρμοστούν, με ποια σταδιακή κλιμάκωση και ανάλογα με τη συμπεριφορά της Τουρκίας. Λες και δεν την γνωρίζουν.

Τέταρτο, είναι οι περιφερειακές συμμαχίες. Ο άξονας με το Ισραήλ ίσως εμφανίσει ρωγμές. Για μια ακόμη φορά διέρρευσαν πληροφορίες για υπόγειες διαβουλεύσεις του με την Τουρκία. Από την άλλη, η αποστολή ελληνικής πυροβολαρχίας στη Σαουδική Αραβία, όχι μόνο δεν διασφαλίζει τη στήριξη της Ελλάδας από το μεσαιωνικό, απάνθρωπο καθεστώς του Ριάντ αλλά και μας εκθέτει επικίνδυνα στους ανταγωνισμούς στη Μέση Ανατολή. Το ίδιο και η στρατιωτική συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πιστεύει κανείς ότι σε περίπτωση ανάγκης, θα μας συνέδραμαν στρατιωτικά;

Κατά συνέπεια ούτε ο Ερντογάν είναι στριμωγμένος, όπως υποστηρίζουν κάποιοι, ούτε γιορτινή ατμόσφαιρα μπορεί να στηθεί. Κάτι πρέπει να αλλάξει.

Εφημερίδα των Συντακτών, 1/12/2020

    Η απαγόρευση των συναθροίσεων και το όργιο αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας ανά την Ελλάδα που ζήσαμε στις 17 Νοεμβρίου συνιστούν μια νέα ποιοτικά κατάσταση. Πρόκειται για ξεκάθαρη καταπάτηση του Συντάγματος. Οι όποιοι περιορισμοί επιβάλλονται από την αντιμετώπιση της πανδημίας δεν μπορούν να αναιρούν το Σύνταγμα, ιδίως από τη στιγμή που οι διαδηλωτές φροντίζουν με επιμέλεια να τηρούν τα υγειονομικά ενδεικνυόμενα μέτρα. Πολύ περισσότερο, τα μέτρα ενάντια στην πανδημία δεν δικαιολογούν τις παράνομες και αντισυνταγματικές πρακτικές των βιαιοπραγιών σε βάρος πολιτών ακόμη και σε βάρος βουλευτών.

Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι τα φαινόμενα αυτά δεν είναι κάτι εντελώς καινούργιο για την ελληνική πραγματικότητα. Ούτε η παραβίαση του Συντάγματος από τους κυβερνώντες. Ας σκεφτούμε τα Μνημόνια της κρίσης που συγκρότησαν ένα “οικονομικό παρα-Σύνταγμα”. Ας αναλογιστούμε την πάγια ατιμωρησία των αστυνομικών, με ευθύνη βέβαια των κυβερνήσεων. Ακόμη και η απολύτως συνηθισμένη τακτική των αστυνομικών οργάνων να παρευρίσκονται στις συναθροίσεις, κοντά στους διαδηλωτές, σε αριθμό δυσανάλογο προς αυτούς, πάνοπλοι, συνιστά μια πρακτική που αντιβαίνει στο πνεύμα και στο γράμμα του άρθρου 11 του Συντάγματος.

Ωστόσο, τα όσα συνέβησαν στις 17 Νοεμβρίου, σε συνδυασμό με τον αντισυνταγματικό νόμο για τις συναθροίσεις, τις διασυνδέσεις της Χρυσής Αυγής με το αστυνομικό σώμα, που προφανώς δεν έχουν στο ελάχιστο θιγεί, συγκροτούν μια ποιοτική διαφοροποίηση. Η κυβέρνηση εκμεταλλεύεται με ανήθικο τρόπο την πανδημία για να εμπεδώσει βαθιά αντιδημοκρατικές πρακτικές. Θέτει στο στόχαστρο ιδίως το δικαίωμα στη συνάθροιση και στην απεργία. Θα προσπαθήσει να θέσει πιο έντονα στο στόχαστρο και την ελευθερία διάδοσης των ιδεών.

Αναμενόμενα είναι όλα αυτά. Σε περιόδους οικονομικής κρίσης οι κυβερνήσεις κατά κανόνα ρίχνουν τα βάρη της στις πλάτες των ασθενέστερων κοινωνικών τάξεων και στρωμάτων. Αλλά καθώς η φτώχεια εξαπλώνεται και οξύνονται οι κοινωνικές ανισότητες και εντάσεις, αισθάνονται υποχρεωμένες να περιορίσουν τις δημοκρατικές ελευθερίες και κατακτήσεις. Στο πνεύμα αυτό ο Ελευθέριος Βενιζέλος κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στο μεσοπόλεμο και λίγο πριν εισάγει προς ψήφιση τον αντικομμουνιστικό ν. 4229/1929, υποστήριζε ότι «τα λεγόμενα ατομικά δικαιώματα, αι προσωπικαί ελευθερίαι δεν είναι απόλυτα» και ότι “τα κακά του κοινουβουλευτισμού απέβησαν μεγαλύτερα και καταφανέστερα”.

Οι σύγχρονες εξελίξεις και η ιστορική εμπειρία πρέπει να μας προβληματίσει όλους και όλες. Για τους λόγους αυτούς αισθάνθηκα την ανάγκη να ξεκινήσω τα μαθήματά μου την προηγούμενη εβδομάδα στο πανεπιστήμιο με ένα επίκαιρο απόσπασμα ομιλίας του Αριστόβουλου Μάνεση, καθηγητή του Συνταγματικού δικαίου. Ο Α. Μάνεσης υπήρξε ένας από τους δυο κορυφαίους συνταγματολόγους του 20ού αιώνα στην πατρίδα μας. Ο άλλος ήταν ο Αλέξανδρος Σβώλος που προηγήθηκε χρονικά. Και οι δύο έδωσαν με τη στάση τους, ως επιστήμονες και ως πολίτες, το παράδειγμα, σε αντίθεση με άλλους που υπέκυψαν στις σειρήνες της εξουσίας και του χρήματος. Στάθηκαν πάντοτε δίπλα στο λαό. Υπεράσπισαν τη δημοκρατία και τις ελευθερίες. Πλήρωσαν επανειλημμένα αυτή τους την επιλογή, απολύθηκαν από το πανεπιστήμιο, εξορίστηκαν.

Τον Αριστόβουλο Μάνεση είχα την τύχη να έχω καθηγητή όταν ήμουν πρωτοετής φοιτητής της Νομικής Αθήνας το 1984. Ήταν τότε προς το τέλος της ακαδημαϊκής του πορείας. Αρκετά χρόνια νωρίτερα, στις 18 Ιανουαρίου 1968, σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο της Νομικής Θεσσαλονίκης, λίγο πριν απολυθεί και εξοριστεί από τη χούντα, έκλεισε το μάθημά του με τα παρακάτω λόγια. Τα μοιράζομαι και μαζί σας:

“Μην επιτρέψετε να σας εξανδραποδίσουν. Διατηρείστε, μέσα στους ζοφερούς και άρρωστους καιρούς, άγρυπνη και ανυπόταχτη τη σκέψη σας, περιφρουρείστε την άγια υγεία και ρωμαλεότητα της ψυχής σας, κρατείστε στητό και αγέρωχο το ωραίο ανάστημά σας. Και αν η Εξουσία, που την συμφέρει να έχει παθητικούς και πολιτικά αδιάφορους υπηκόους, σας πει ότι, έτσι κάνοντας, δεν είστε φρόνιμοι και νομοταγείς πολίτες, αποδείξτε της ότι καλός πολίτης είναι μόνον ο ελεύθερος πολίτης, ο συνειδητός, ενεργός και υπεύθυνος πολίτης. Και θυμίστε της ό,τι ο Περικλής είχε πει στον “Επιτάφιο”: όποιος αδιαφορεί για τα πολιτικά πράγματα του τόπου του είναι, όχι φιλήσυχος, αλλά άχρηστος, “αχρείος” πολίτης. Και μην ξεχνάτε, στις σημερινές δύσκολες για την Πατρίδα μας και το Λαό μας περιστάσεις, τα λόγια του ποιητή – και θέλω μ’ αυτά να σας αποχαιρετίσω:

“Όσοι το χάλκεον χέρι

βαρύ του φόβου αισθάνονται,

ζυγόν δουλείας ας έχωσι

θέλει αρετήν και τόλμην

η Ελευθερία”».

εφημ. Documento, 22/11/2020

Α. Τα πλήγματα στα δημοκρατικά δικαιώματα, στις ελευθερίες, στην ίδια τη δημοκρατία συσσωρεύονται με ρυθμό ραγδαίο. Τόσο ραγδαίο που προκαλεί παραζάλη. Χρειάζεται ίσως να σταθεί κανείς μια στιγμή σχετικά αποστασιοποιημένος για να συνειδητοποιήσει αυτό που συμβαίνει: μια ποιοτική διαφοροποίηση, μια ποιοτική μετάλλαξη – οπισθοδρόμηση.

Φυσικά αυτή δεν είναι προϊόν αποκλειστικά του τελευταίου έτους, ούτε χαρακτηρίζει μόνο τη χώρα μας. Αλλά η αλήθεια είναι ότι το τελευταίο διάστημα οι σχετικές αρνητικές εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Πέρα από το όργιο καταστολής των προηγούμενων ημερών και την αντισυνταγματική απαγόρευση της πορείας του Πολυτεχνείου, ενδεικτικά μόνο αναφέρω τον πρόσφατο νόμο που περιορίζει ασφυκτικά και αντισυνταγματικά τις συναθροίσεις αλλά και το υπό ψήφιση εν μέσω πανδημίας αντεργατικό νομοσχέδιο.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στην μόμιμη πλέον αστυνομική βία και αυθαιρεσία. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Ωστόσο, οι αυθαίρετες και παράνομες πρακτικές των αστυνομικών οργάνων, η επιδεικτική ατιμωρησία τους, οι συμπεριφορές που θυμίζουν παρακρατικές οργανώσεις ή περιθωριακές ομάδες γνωρίζουν μια μεγάλη έξαρση, με ευθύνη βέβαια του αρμόδιου υπουργού και της κυβέρνησης.

Στο στόχαστρο ειδικά έχουν τεθεί οι νέοι: οι μαθητές, οι φοιτητές, οι νέοι που απλώς περπατούν στο δρόμο ή που κάθονται στο παγκάκι. Πρόκειται για εφαρμογή μιας πολιτικής “μηδενικής ανοχής” έναντι του πολίτη, του αδύναμου, του διαμαρτυρόμενου, του αγωνιζόμενου. Την ίδια στιγμή, όπως δείχνουν και οι επιστημονικές έρευνες, η ανοχή στα οικονομικά εγκλήματα των “λευκών κολάρων” (της οικονομικής ολιγαρχίας δηλαδή) διευρύνεται, γίνεται ολοένα και πιο προκλητική.

Β. Αν μελετήσουμε την ιστορική εμπειρία, θα διαπιστώσουμε ότι τα παραπάνω συμπτώματα χαρακτηρίζουν κάθε εποχή κρίσης. Η όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, που πραγματοποιείται μπροστά στα μάτια μας σε παγκόσμιο επίπεδο, συνοδεύεται πάντοτε από τη συρρίκνωση (και ενίοτε την κατάργηση) των δημοκρατικών ελευθεριών και της δημοκρατίας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν, και μάλιστα προληπτικά, οι αντιδράσεις των κατώτερων και μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων που πλήττονται σφοδρά. Στόχος των κρατούντων είναι ένας φοβισμένος και αλυσοδεμένος λαός που δεν θα τολμά να αντιδράσει, ίσως ούτε καν να σκεφτεί. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία επίσης διδάσκει ότι το “κράτος του χωροφύλακα” γεννά εκείνη την ασφυξία η οποία με τη σειρά της φέρνει την έγερση, κάποιες φορές και την εξέγερση.

Γ. Είναι ίσως η ώρα για ένα πανδημοκρατικό προσκλητήριο ώστε να τεθεί φραγμός στον επικίνδυνο αντιδημοκρατικό κατήφορο. Εν προκειμένω χρήσιμη θα ήταν η συγκρότηση μιας πλατιάς επιτροπής επιστημόνων, καλλιτεχνών, συνδικαλιστών και άλλων προσώπων, ανεξάρτητα από πολιτικές αντιλήψεις, με σκοπό την υπεράσπιση των δημοκρατικών ελευθεριών. Μια τέτοια επιτροπή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης και προπομπός ενός ισχυρού δημοκρατικού κινήματος που θα σαρώσει (πρώτα ηθικά) την αστυνομοκρατία και τον αυταρχισμό. Ας μην λησμονάμε ότι τούτος εδώ ο τόπος έχει μεγάλη ιστορία. “Σε τούτα δω τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει”.

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 4/11/2020

Η αναζήτηση συμμαχιών και συνεργασιών στο διπλωματικό επίπεδο στις συνθήκες όξυνσης της επιθετικότητας του καθεστώτος Ερντογάν είναι μονόδρομος. Αυτό είναι εύκολα αντιληπτό από όλους. Και μάλιστα χρειάζεται αναζήτηση συνεργασιών πέρα από τους παραδοσιακούς συμμάχους. Τούτο γίνεται κατανοητό ακόμη και από εκείνους που ευελπιστούν ότι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι θα στηρίξουν την Ελλάδα. Προφανώς αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τόσο η σημερινή κυβέρνηση (όσο και η προηγούμενη) συνεχίζει την προσπάθεια ανάπτυξης σχέσεων με το Ισραήλ. Ετοιμάζεται μάλιστα περαιτέρω για μια τριμερή συνάντηση με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ινδία. Ανακύπτουν ωστόσο δύο σημαντικά προβλήματα στην προσπάθεια αυτή.

Πρώτο, ο παραδοσιακός πυλώνας στον οποίο βασίζεται η εξωτερική μας πολιτική είναι σαθρός. Επιχαίρουν για παράδειγμα πολλοί, επειδή ο απερχόμενος υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ Μάικ Πομπέο δήλωσε χτες ενόψει των νέων προκλητικών ενεργειών της Τουρκίας ότι “η Ελλάδα αποτελεί παράγοντα σταθερότητας στην περιοχή”. Και λοιπόν; Ποια είναι η πρακτική αξία τέτοιων δηλώσεων; Τι σημαίνει αυτό από την “άποψη της ουσιαστικής υπεράσπισης των κατά το διεθνές δίκαιο κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας; Τώρα, νομίζω, το γνωρίζουμε. Τίποτα απολύτως.

Δεύτερο, η ανάπτυξη σχέσεων με χώρες όπως το Ισραήλ εντάσσουν αντικειμενικά τη χώρα μας σε αλλότριες αντιπαραθέσεις. Είναι γνωστός ο ρόλος των κυβερνήσεων του Ισραήλ στην περιοχή. Εξακολουθούν να καταπιέζουν εδώ και δεκαετίες τον παλαιστινιακό λαό, γεγονός που τις στιγματίζει ηθικά στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης. Αποτέλεσαν πάντοτε τον χωροφύλακα των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή έχοντας παράλληλα τις δικές τους αυτοτελείς επιδιώξεις και σχέδια. Οι σχέσεις τους με την Τουρκία σήμερα είναι συγκρουσιακές αλλά υπάρχουν σαφή δείγματα και από το παρελθόν ότι εύκολα μπορούν να μετατραπούν σε σχέσεις συνεργασίας και διαμοιρασμού της ισχύος και των ζωνών επιρροής στην περιοχή.

Εξάλλου, το Ισραήλ, όπως οι ΗΠΑ και η Τουρκία είναι οι χώρες εκείνες που αντιτάχθηκαν από την αρχή στη σύμβαση για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, τη σύμβαση δηλαδή την οποία η χώρα μας δικαίως επικαλείται σταθερά. Δεκάδες (65 σίγουρα) είναι επίσης οι καταδικαστικές αποφάσεις του ΟΗΕ για παραβίαση του διεθνούς δικαίου από το Ισραήλ. Όσο για την συνεργασία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εντάσσεται και αυτή στο σχεδιασμό των συμμαχιών του Ισραήλ και στους άξονες που διαμορφώνονται στη Μέση Ανατολή για την κατανομή των σφαιρών επιρροής. Η δε προσέγγιση με την Ινδία το μόνο που θα επιτύχει είναι να ευχαριστήσει τις ΗΠΑ και να δυσαρεστήσει ίσως την Κίνα.

Υπάρχει αλήθεια λόγος να εμπλέκεται η χώρα μας σε τέτοια σχέδια; Είναι αλήθεια αξιόπιστο ένα τέτοιο διπλωματικό μέτωπο; Πιστεύει κανείς στα σοβαρά ότι τέτοιοι διεθνείς παράγοντες θα προσφέρουν σε τυχόν κρίσιμη ώρα την οποιαδήποτε βοήθεια στον ελληνικό λαό;

Περιεχόμενα

Πρόλογος

Κ. Ήσυχος

Μέρος πρώτο: Ελλάδα και Τουρκία στο σύγχρονο κόσμο

1. Το νέο διεθνές περιβάλλον και η Ελλάδα

2. H Τουρκία σήμερα

Δ. Καλτσώνης

Μέρος δεύτερο: ελληνοτουρκικές σχέσεις

3. Τι είναι η αιγιαλίτιδα ζώνη, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ. Υπάρχουν “γκρίζες ζώνες”;

4. Τι θα γίνει με το κυπριακό;

5. Μπορούν οι ΗΠΑ και η ΕΕ να βοηθήσουν την Ελλάδα;

6. Τι πρέπει τελικά να γίνει

Πρόλογος

Στους ταραγμένους καιρούς μας, ενώσαμε τις γραφές, τις δυνάμεις, τις διαφορετικές εμπειρίες μας. Στόχος μας ήταν να σκεφτούμε από κοινού πάνω σε ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα των ημερών μας και όχι μόνο: το ζήτημα της ειρήνης, της εθνικής κυριαρχίας, των σχέσεων της Ελλάδας με την Τουρκία. Μελετήσαμε, όσο στάθηκε δυνατό, τα δεδομένα του ζητήματος, τις απόψεις των ειδικών του διεθνούς δικαίου.

Καρπός αυτής της συνεργασίας μας είναι το παρόν βιβλίο το οποίο ανιχνεύει τις βασικές απειλές και προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο ελληνικός λαός και επιχειρεί με τρόπο ευσύνοπτο και εκλαϊκευτικό να διατυπώσει, σε 6 μόλις σημεία, καίριες και αποτελεσματικές προτάσεις. Τις καταθέτουμε στο δημόσιο διάλογο.

Το βιβλίο απευθύνεται σε όλους, όχι μόνο σε εκείνους που ασχολούνται συστηματικά με τα θέματα αυτά. Για τη διευκόλυνση του αναγνώστη αποφύγαμε, εκτός κάποιων απολύτως αναγκαίων εξαιρέσεων, τις βιβλιογραφικές παραπομπές.

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ 27/10/2020

Τι έχει πάνω απ’ όλα ανάγκη ο ελληνικός λαός μέσα στο ανταριασμένο διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον; Ειρήνη και διασφάλιση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων. Χρειαζόμαστε και τα δυο. Στην προσπάθεια αυτή απαιτείται η καλλιέργεια συμμαχιών, τόσο σε επίπεδο λαών όσο και σε επίπεδο κυβερνήσεων και κρατών.

Για το πρώτο υπάρχουν ευρύτατα περιθώρια ανάπτυξης φιλικών σχέσεων με το λαό της Τουρκίας αλλά και όλων των γειτονικών χωρών στη βάση της διαφύλαξης της ειρήνης, της φιλίας, της συνεργασίας σε ισότιμη βάση, του αμοιβαίου σεβασμού της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων κάθε λαού. Χρειαζόμαστε δηλαδή μια διπλωματία των λαών θεμελιωμένη στα κοινά συμφέροντα και στους κανόνες του διεθνούς δικαίου, του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Η ανάπτυξη τέτιων σχέσεων είναι εφικτή και μπορεί να ασκήσει αποτελεσματική πίεση ακόμη και σε αντιδραστικές κυβερνήσεις όπως αυτή του Ερντογάν στην Τουρκία.

Για το δεύτερο επίπεδο, η Ελλάδα χρειάζεται την αναζήτηση συμμαχιών πέρα των παραδοσιακών, καθώς οι τελευταίες έχουν αποδειχθεί τουλάχιστον αναποτελεσματικές. Για την ακρίβεια, ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, Γερμανία, ΕΕ δείχνουν ξεκάθαρα ότι δεν είναι διατεθειμένες να θέσουν φραγμούς στην επιθετική πολιτική της Άγκυρας. Ακολουθούν πολιτική ίσων αποστάσεων ή στην καλύτερη των περιπτώσεων ψελλίζουν ενίοτε δειλά λόγια υποστήριξης. Αλλά ποτέ δεν είδαμε πράξεις.

Με βάση αυτά τα δεδομένα είναι παραπάνω από χρήσιμη η αξιοποίηση του ρόλου της Ρωσίας και της Κίνας, όχι για να αντικαταστήσουμε την αμερικανο-γερμανική επικυριαρχία με τη ρωσική ή την κινεζική. Αλλά στο πλαίσιο μιας πολιτικής εθνικής ανεξαρτησίας έχουμε κάθε λόγο και όφελος να αναζητήσουμε ερείσματα. Δεν υπάρχει άλλη τόσο ξεκάθαρη τοποθέτηση υπέρ του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και των απορρεόντων από αυτό δικαιωμάτων της χώρας μας, όσο αυτή του υπουργού εξωτερικών της Ρωσίας. Ακόμη και για το παράνομο τουρκο-λιβυκό σύμφωνο περί ΑΟΖ η τοποθέτηση Λαβρόφ ήταν αδιαμφισβήτητα η πλέον φιλική προς το διεθνές δίκαιο και την Ελλάδα, σε αντίθεση με τη στάση των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.

Η Ρωσία και η Κίνα, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν έχουν την αναθεωρητική στάση που έχουν οι ΗΠΑ. Δεν είναι η Ρωσία ούτε η Κίνα που αποσταθεροποίησαν τη Συρία, τη Λιβύη, ενώ η σχέση της Τουρκίας με τη Ρωσία είναι προφανέστατα ευκαιριακή και εύθραυστη. Βέβαια, ως ισχυρές δυνάμεις ενδιαφέρονται για την επέκταση των συμφερόντων τους αλλά τα περιθώρια και ο τρόπος δράσης τους είναι προς το παρόν δεδομένα.

Θα μπορούσε επομένως να αξιοποιηθεί η στάση τους προς όφελος της ειρήνης και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας μας. Υπάρχει όμως ένα μεγάλο εμπόδιο. Η Ελλάδα ανήκει στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ, δυο οργανισμούς που αντιμάχονται σε όλα τα πεδία τη Ρωσία και την Κίνα με την άσκηση οικονομικών, διπλωματικών, προπαγανδιστικών, στρατιωτικών πιέσεων. Οι ελληνικές κυβερνήσεις, όλες ανεξαιρέτως, ό,τι κι αν λένε, ακολουθούν πιστά αυτή την πολιτική αδυνατώντας έτσι να αξιοποιήσουν την στήριξη των δυο αυτών δυνάμεων. Συμφέρει αυτό τον ελληνικό λαό;

εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 14/10/2020

Οι νέες, αλλεπάλληλες προκλήσεις Ερντογάν έρχονται σε καταφανή αντίθεση με το γεγονός ότι η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ και το ΝΑΤΟ ωθούν την Ελλάδα σε διαπραγμάτευση με την Τουρκία. Μετά την απόφαση της Συνόδου, που απέφυγε ακόμη και την αναφορά στον όρο “κυρώσεις”, την σκυτάλη πήρε ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, το οποίο εκτός των άλλων φροντίζει ακόμη και να εξαιρεί τα ελληνιά νησιά από τις ασκήσεις του δικαιώνοντας έμμεσα την Τουρκία, η οποία αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία. Στις συνθήκες αυτές, η ελληνική κυβέρνηση κάνει βήματα προς την κατεύθυνση που της υποδεικνύουν οι σύμμαχοι αλλά υποστηρίζει ότι θα συζητήσει μόνο για την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, όπως είναι η πάγια θέση όλων των κυβερνήσεων, θεωρητικά τουλάχιστον. Η τουρκική κυβέρνηση από την άλλη, ξεδιπλώνει ευθαρσώς όλη την αντζέντα των διεκδικήσεών της.

Καιρός λοιπόν να υπολογίσουμε το ισοζύγιο. Τις τελευταίες δεκαετίες το ΝΑΤΟ και η ΕΕ ζήτησαν από τη χώρα μας: να αγοράζει τα οπλικά συστήματα των βιομηχανιών τους, να αγοράζει τα βιομηχανικά προϊόντα τους, να περιορίσει σημαντικά τη βιομηχανική και αγροτική υποδομή της και να περιοριστεί κατά βάση στην τουριστική ανάπτυξη. Ζήτησαν επίσης να υπογραφούν και να εφαρμοστούν τα Μνημόνια που τόση οδύνη έφεραν στη λαϊκή οικογένεια. Δεν δέχτηκαν να διαγράψουν ούτε μέρος του χρέους, παρότι αυτή είναι μια πρακτική που έχει πολύ συχνά εφαρμοστεί παγκοσμίως. Απέτρεψαν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος από τον τότε πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου και ανέτρεψαν εκβιαστικά το ξεκάθαρο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2015.

Ζήτησαν την διέλευση των στρατευμάτων τους (κατά παραβίαση του άρθρου 27 παρ. 2 του Συντάγματός μας) για να επιβάλλουν το καθεστώς προτεκτοράτου στο Κόσοβο. Ζήτησαν με την ελληνοαμερικανική συμφωνία για τις βάσεις, που ψηφίστηκε πριν μερικούς μήνες, την κατά παραβίαση του Συντάγματος λευκή επιταγή για την επέκταση των δραστηριοτήτων των βάσεων ανά την Ελλάδα. Ζήτησαν κατά καιρούς την αποστολή στρατιωτικών δυάμεων της Ελλάδας στο Κόσοβο, στη Βοσνία, στο Αφγανιστάν και αλλού, την αναβάθμιση της γιγαντιαίας βάσης της Σούδας. Ζήτησαν να συγκατανεύσουμε σε κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας και της Λευκορωσίας.

Ζήτησαν να αναλάβουμε το βάρος της διαχείρισης του προσφυγικού, των ανθρώπων αυτών που ξεριζώθηκαν εξαιτίας της δικής τους επεμβατικής πολιτικής στη Μ. Ανατολή και στη βόρεια Αφρική. Ζήτησαν να συμμετέχουμε σε κοινές στρατιωτικές δράσεις με την κυβέρνηση του Ισραήλ που κρατά υποδουλωμένο τον παλαιστινιακό λαό. Σε όλα αυτά και σε άλλα ακόμη έλαβαν από τις ελληνικές κυβερνήσεις θετική απάντηση.

Η Ελλάδα ζήτησε από τους συμμάχους της να εγγυηθούν τα σύνορά της, την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, που ανάμεσα στα αλλα προβλέπει την δυνατότητα επέκτασης των χωρικών υδάτων μας στα 12 ν.μ. Ζήτησε να συμβάλλουν στη μη αμφισβήτηση της εθνικής κυριαρχίας επί των νησιών, στην υλοποίηση των αποφάσεων του ΟΗΕ για απομάκρυνση των κατοχικών στρατευμάτων από την Κύπρο. Δεν έλαβε τίποτα από όλα αυτά.

Μήπως ήρθε η ώρα να ακολουθήσει ο ελληνικός λαός την προτροπή του Σουν Τσου “Ζυγίστε την κατάσταση προτού κινηθείτε” και να αναπροσανατολιστεί;